Dikur një tokë pjellore, me aromën e duhanit dhe drithërave që përhapet në të gjithë fushën e Pelagonisë, Pollogut dhe të Kumanovës, sot Maqedonia është pothuajse tërësisht e varur nga importet e ushqimeve.
Edhe pse më shumë se një e treta e territorit është tokë e punueshme, bujqësia po dështon në heshtje dhe raftet në tregje dominohen nga produkte nga Serbia, Greqia, Shqipëria, Turqia dhe madje edhe Polonia.
Ajo që dikur ishte krenaria e bujkut të Maqedonisë tani është një statistikë që po bie vit pas viti.
“Mbaj mend kur gjithçka mbillej në fshatin tonë – nga gruri dhe misri te domatet dhe shalqinjtë. Tani, nëse ka disa njerëz që kultivojnë diçka, është një mrekulli”, thotë Mazllami, një fermer nga Pollogu, i cili shton se të rinjtë kanë humbur interesin prej kohësh. “Nuk mund të paguash për vaj, fara dhe ujë dhe të presësh të kesh fitim. Importet po të vrasin tregun.”
Problemet janë grumbulluar prej vitesh. Subvencionet vijnë vonë, rregullimi i tregut është i dobët dhe blerjet janë poshtëruese.
Shumë thonë se bujqësia është lënë në mëshirë të fatit. Nuk ka as çmime të garantuara blerjeje dhe as një sistem të qartë për mbrojtjen e prodhimit vendas. Në kushte të tilla, produktet e huaja pushtojnë tryezën pa rezistencë – sepse janë më të lira dhe shpesh më tërheqëse vizualisht.
“Ne kemi pushuar prej kohësh të prodhojmë për tregun, por për mbijetesë”, thotë një vreshtar nga Nakushtaku i Kumanovës. “Ndërsa presim subvencionet e vitit të kaluar, tashmë ka rrush grek në treg me një çmim më të ulët dhe paketim më të mirë. Si mund të konkurrosh me këtë?”
Statistikat shtetërore e konfirmojnë – importet e ushqimit po rriten vit pas viti. Sipas të dhënave, në vitin 2024, Maqedonia importoi produkte bujqësore me vlerë mbi 900 milionë euro, ndërsa eksportet janë mezi gjysma e kësaj vlere.
Edhe produktet që tradicionalisht konsideroheshin marka vendase, si specat dhe domatet, po vijnë gjithnjë e më shumë nga jashtë.
Në tregjet në Shkup, shitësit pranojnë pa turp: “Këto domate janë nga Shqipëria, këto kastraveca janë nga Serbia – nuk ka asnjë të prodhuar në vend.”
Ekspertët e bujqësisë paralajmërojnë se Maqedonia po e humb pavarësinë e saj ushqimore.
“Çdo vend që nuk mund të sigurojë ushqimin e vet bëhet i lëndueshëm”, thonë ekspertët bujqësorë. “Problemi nuk është vetëm se nuk prodhojmë mjaftueshëm, por se nuk kemi krijuar kushtet që ajo të jetë fitimprurëse. Një fermer nuk mund të jetojë vetëm me dashurinë për tokën.”
E gjithë kjo përkeqësohet nga kriza klimatike: thatësira, përmbytje, breshër, ndryshime të temperaturave që shkatërrojnë të korrat. Për vite me radhë, është folur për modernizimin e sistemeve të ujitjes, por shumica mbeten në një gjendje degradimi. Të rinjtë, në vend që të punojnë në fusha, po largohen për jashtë vendit. Fshatrat po zbrazen, toka mbetet e pakultivuar.
“Maqedonia ka humbur lidhjen e saj me tokën”, thotë një agronom që punon në rajonin e Gostivarit. “Ne kishim traditë, njohuri, prona familjare që u trashëguan brez pas brezi. Tani, të njëjtat fusha janë dhënë me qira ose janë lënë pas dore. Importet janë vetëm pasojë e heqjes dorë nga vetja jonë.”
Tabloja është paradoksale: një vend me tokë dhe klimë pothuajse ideale, me një traditë shekullore në bujqësi, po bëhet i varur nga ushqimi që udhëton mijëra kilometra.
Ndërsa shteti diskuton strategjitë në letër, tregjet janë të mbushura me qumësht të huaj, vezë të huaja dhe mollë të huaja. Dhe prodhuesit vendas – ata po zhduken në heshtje, një nga një.
Ndoshta gjëja më e trishtueshme nga të gjitha është se shumica e tyre nuk janë më të zemëruar. Ata thjesht ngrenë supet, sikur të jenë pajtuar me fatin. Sikur të kenë kuptuar se ky vend, dikur pjellor dhe krenar, po shndërrohet ngadalë në një vend që ha ushqimin e të tjerëve dhe jeton me shpresën se një ditë… mund të kthehet në të vetën./GazetaFAKTI