Sipas statistikave, Maqedonia ka një produktivitet për punëtor që, në industri të caktuara, arrin 70% të mesatares evropiane. Por pagat janë vetëm rreth 30% e atyre në vendet e BE-së. Ky ndryshim gërryen të gjithë motivimin dhe krijon një ndjenjë poshtërimi. Pjesa dërmuese nuk shohin më asnjë perspektivë.
Punëtori në Maqedoni po bëhet gjithnjë e më shumë një shembull se si këmbëngulja dhe puna e palodhur nuk vlerësohen gjithmonë siç duhet. Ndonëse sa i përket produktivitetit, sipas disa analizave ekonomike, ai prej kohësh nuk mbetet shumë pas mesatares së Bashkimit Evropian, paga e tij, megjithatë, është drastikisht më e ulët.
Në disa raste, madje tre herë më pak se ajo që merr një koleg evropian që kryen të njëjtën punë, në kushte të ngjashme, me intensitet dhe afate të ngjashme. Një paradoks, do të thonë disa, por realitet.
“Nuk mund të flasim për produktivitet të ulët kur kemi njerëz që mbajnë kompaninë mbi shpinë”, thonë ekonomistët.
Punëtori në Maqedoni punon nën presion, shpesh me burime minimale, pa motivim shtesë, por rezultati është aty. Në disa sektorë, veçanërisht ata industrialë, produktiviteti për punonjës është edhe më i lartë se në disa shtete anëtare të BE-së. Problemi është se sistemi nuk e shpërblen këtë.
Ndërsa në Gjermani ose Austri punëtori mesatar fiton rreth 3,000 euro, në Maqedoni e njëjta punë, e njëjta aftësi dhe i njëjti ritëm sjellin një pagë prej rreth 700 eurosh – në rastin më të mirë. Dhe kjo nëse ata janë mjaftueshëm me fat të punojnë në një fabrikë të huaj me kapital evropian, ku të paktën disa nga standardet respektohen. Në kompanitë vendase, shpesh është edhe më pak.
“Po flasim për njerëz që shkojnë në punë pa një ditë pushim, që punojnë 10-12 orë në ditë, dhe në fund nuk mund të mbulojnë as shpenzimet e tyre për muajin”, vërejnë ekspertët. “Po bëhet gjithnjë e më e qartë se kjo nuk ka të bëjë me përtacinë, por me një sistem që nuk e vlerëson punën.”
Nëse shikoni statistikat, Maqedonia ka një produktivitet për punëtor që, në industri të caktuara, arrin 70% të mesatares evropiane.
Por pagat janë vetëm rreth 30% e atyre në vendet e BE-së. Ky ndryshim gërryen të gjithë motivimin dhe krijon një ndjenjë poshtërimi. Pjesa dërmuese nuk shohin më asnjë perspektivë.
“Çdo i ri i dytë po mendon të largohet. Jo sepse nuk duan të punojnë këtu, por sepse nuk mund të mbijetojnë me atë që fitojnë”, thotë një punëtor tekstili nga Shtipi, i cili nuk donte të identifikohej. “Kam punuar për tetë vjet, kam dy fëmijë dhe kur i mbledh faturat, mbetem pa asgjë. Dhe produktet që prodhojmë shiten jashtë vendit dhjetë herë më shtrenjtë.”
Problemi është më i thellë – nuk është vetëm ekonomik, është edhe kulturor. Në një vend ku besnikëria, anëtarësimi në parti dhe heshtja shpërblehen, në vend të aftësisë dhe rezultateve, është e vështirë të ndërtosh një kulturë pune që sjell vlerë. Kjo është arsyeja pse edhe njerëzit më të aftë largohen.
“Nëse u jepni njerëzve kushte të drejta, ata do të bëjnë mrekulli. Mund ta shihni këtë nga punëtorët tanë migrantë. Në Gjermani ose Zvicër, njerëzit tanë janë ndër punëtorët më punëtorë, më të saktë dhe më të respektuar. Pse? Sepse atje ekziston një sistem që vlerëson çdo orë pune”, theksojnë analistët.
Dhe ndërsa vendi krenohet me tregues të qëndrueshëm makroekonomikë, realiteti në terren është krejtësisht i ndryshëm. Salla prodhimi bosh, fytyra të lodhura dhe dëshira për një biletë vajtje. Ëndrra evropiane bëhet realitet vetëm përtej kufijve.
Por prapëseprapë, pavarësisht gjithçkaje, diçka i mban njerëzit këtu. Ndoshta është zakoni, ndoshta familja, ndoshta shpresa se do të vijë një kohë kur puna do të vlerësohet.
Dhe se produktiviteti më në fund do të paguhet ashtu siç e meriton. Ose të paktën përafërsisht./ GazetaFAKTI