Në pritje të zgjedhjeve lokale, Shoqata e Gazetarëve në Maqedoni thekson edhe një herë mungesën e kritereve dhe rregulloreve për marketing politik të paguar, gjë që u lejon portaleve “të dyshimta” pa transparencë të marrin fonde të konsiderueshme buxhetore, thuhet në deklaratën e tyre.
Disa nga “portalet” e raportuara janë faqe interneti me pronar të panjohur ose pa një shtypshkronjë, shpesh të krijuara rishtazi para zgjedhjeve me qëllimin e vetëm për të derdhur para shtetërore në fushata partiake. Një fenomen i tillë prish skenën mediatike dhe përfaqëson korrupsion të mundshëm partiak-mediatik, në dëm të medias profesionale dhe interesit publik.
Shoqata e Gazetarëve në Maqedoni mirëpret iniciativën për të krijuar një regjistër të portaleve të internetit në Agjencinë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale (ASHMAA), dhe bën thirrje për hapa urgjentë për të harmonizuar rregulloret zgjedhore me qëllim parandalimin e korrupsionit në sferën mediatike dhe sigurimin e kushteve të drejta për të gjitha mediat.
Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve njoftoi se nga një total prej 333 mediash që paraqitën aplikime për reklama politike të paguara për zgjedhjet lokale të planifikuara për 19 tetor 2025, aplikuan plot 257 portale interneti.
Për krahasim, zgjedhjet parlamentare dhe presidenciale të vitit të kaluar panë një interes rekord, me 251 portale që aplikuan për PPR në vitin 2024. Ky numër ishte dukshëm më i lartë se zgjedhjet lokale në vitin 2021, kur morën pjesë 176 portale, si dhe zgjedhjet parlamentare në vitin 2020 me 235 portale. Është e qartë se trendi i mediave online që aplikojnë për fushata reklamuese të paguara nga shteti po rritet me çdo cikël.
SHGM paralajmëron se Ligji aktual Zgjedhor nuk përcakton kritere të qarta për të cilat mediat online lejohen të marrin fonde për reklama politike të paguara. Edhe pse mediat duhet të regjistrohen zyrtarisht në KSHZ me një listë çmimesh, nuk ka rregulla specifike për kushtet që portalet e internetit duhet të plotësojnë për këtë qëllim. Kjo krijon hapësirë për abuzim – disa nga “portalet” e raportuara janë faqe interneti me një pronar të panjohur ose pa një shtypshkronjë, shpesh të krijuara rishtazi para zgjedhjeve me qëllimin e vetëm për të derdhur para shtetërore në fushatat partiake. Ky fenomen prish skenën mediatike dhe përfaqëson korrupsion të mundshëm parti-media, në dëm të medias profesionale dhe interesit publik.
Vëzhguesit ndërkombëtarë ndajnë këtë mendim. Misioni i Vëzhgimit të Zgjedhjeve i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet e vitit 2024, në raportin e tij, theksoi se “nuk ka rregulla specifike për portalet online”, kështu që shumë portale u krijuan pak para zgjedhjeve pikërisht për të marrë para shtetërore. ODIHR-i rekomandoi që nëse ky model vazhdon të zbatohet, të vendosen urgjentisht “kritere të qarta dhe objektive për pranueshmërinë e portaleve online për rifinancim shtetëror të reklamave politike të paguara”. Në mënyrë të ngjashme, Zyra e Auditimit Shtetëror në raportin e saj mbi zgjedhjet e vitit 2024 theksoi nevojën për të sqaruar më tej kodin zgjedhor – për të përcaktuar kriteret që mediat elektronike duhet të plotësojnë për të marrë pjesë në reklamat politike, si dhe rregulla të sakta për ndarjen e fondeve buxhetore, si dhe përcaktimin e një autoriteti kompetent për të monitoruar prezantimin e portaleve të internetit gjatë fushatës.
Futja e Regjistrit të botuesve të medias online në ASHMAA është një hap pozitiv drejt rritjes së transparencës dhe profesionalizmit. Me iniciativën e Ministrisë së Transformimit Dixhital, me ndryshimet e fundit në Ligjin për median, portalet e internetit njihen për herë të parë si media me të drejta dhe detyrime të përshtatshme.
Këto kritere regjistrimi duhet të sigurojnë që vetëm mediat online serioze dhe të përgjegjshme të fitojnë statusin e medias. Megjithatë, është shqetësuese që asnjë nga këto kushte nuk kërkohet kur regjistroheni në për reklama politike të paguara – çdo portal, edhe pa një staf editorial ose punonjës të caktuar, mund të aplikojë për para shtetërore për reklama. Kjo do të thotë që portalet që nuk i nënshtrohen asnjë kontrolli besueshmërie vazhdojnë të marrin pjesë në fushatat zgjedhore.
Interesi në regjistrin zyrtar të ASHMAA-së së deri më tani është modest. Sipas informacionit të disponueshëm publikisht, një total prej 49 mediash online janë regjistruar deri më tani në regjistrin e ri të AVMU-së që nga hyrja në fuqi e ndryshimeve në ligj. Kjo shifër përfaqëson vetëm 20% të numrit të portaleve që aplikuan për financim shtetëror të reklamave zgjedhore vitin e kaluar. Përfaqësimi i ulët i portaleve në regjistrin zyrtar sugjeron që shumica e atyre që marrin fonde buxhetore nuk i plotësojnë ose nuk duan t’i deklarojnë publikisht standardet e lartpërmendura.
SHGM beson se qytetarët, institucionet dhe veçanërisht subjektet politike duhet ta përdorin këtë burim për të dalluar mediat përgjegjëse nga ato që përhapin dezinformata ose shërbejnë si megafonë partiakë.
Për të shmangur nxitjen e mëtejshme të korrupsionit në sferën mediatike, SHGM u bën thirrje partive politike që marrin pjesë në zgjedhjet lokale të marrin parasysh regjistrin e ASHMAA-së ose regjistrin promedia.mk kur vendosin për metodën e shpërndarjes së parave publike për reklamat e partive, në mënyrë që të kontribuojnë në mbështetjen e gazetarisë së besueshme në interes të qytetarëve.
Në kushtet kur nuk ka mekanizëm mbikëqyrës mbi portalet e internetit në fushata, vullneti politik dhe zgjedhjet etike të partive janë thelbësore për ruajtjen e një mjedisi të shëndetshëm mediatik.
Fatkeqësisht, këto zgjedhje lokale po mbahen përsëri sipas rregullave të vjetra, pa u pranuar ndryshimet e propozuara për transparencë më të madhe në sferën online. SHGM kujton se organizatat mediatike dhe gazetareske kanë kërkuar vazhdimisht ndryshime në Kodin Zgjedhor, por ato nuk u miratuan për këto zgjedhje. Prandaj, mbeten të njëjtat zgjidhje problematike që mundësojnë kushte të padrejta të tregut – mediat profesionale janë në një pozicion të pasigurt përballë fluksit të portaleve të financuara nga partitë.
Përveç kësaj, mediat online nuk i nënshtrohen të njëjtave detyrime për përfaqësim të balancuar zgjedhor si transmetuesit, që do të thotë se partitë mund të financojnë pa kufi portale të caktuara pa ofruar prej tyre përmbajtje që ofron pluralizëm. Një boshllëk i tillë mund të ndikojë në pluralizmin politik dhe të drejtën e qytetarëve për informacion të larmishëm në planin afatgjatë./GazetaFAKTI