BIRN zbulon se pesë shtetas rusë u paisën me shtetësi të Serbisë, edhe pse në atë kohë ata ishin nën sanksione nga disa vende perëndimore. Numri i shtetësive të dhëna nga Serbia është rritur ndjeshëm që nga fillimi i luftës në Ukrainë dhe vendosja e sanksioneve kundër Rusisë.
Me interes të veçantë, sipas medias, është rasti i oligarkut Oleg Boyko, të cilin Polonia e dyshon për pastrim parash dhe bashkëpunim me shërbimet ruse të sigurisë. Qeveria serbe deri më tani nuk është përgjigjur pse është në interes të shtetit t’u japë pasaporta serbe këtyre individëve.
Pse oligarku rus Oleg Boyko mori shtetësinë serbe, të nënshkruar nga kryeministri në largim Miloš Vučević, në një kohë kur Boyko ishte nën sanksione nga Australia, Polonia dhe Ukraina?, pyet BIRN.
“Ajo që zbuluam është se ai hapi një kompani, mori përsipër një kompani nga Beogradi në vitin 2022, shumë shpejt pasi sanksionet u vendosën ndaj Rusisë. Ajo që është specifike këtu është se kompania e tij nga Beogradi punon kryesisht me kompanitë e tjera të tij nga Qiproja, dhe më pas nga Rusia dhe Kazakistani”, tha gazetarja e BIRN Gordana Andriq.
Sipas Forbes, Boyko është një nga 100 rusët më të pasur, me një pasuri prej 1.2 miliardë eurosh, të cilën e fitoi kryesisht nga bizneset e lidhura me lojërat e fatit.
Ministria e Brendshme Polake e dyshon atë për pastrim parash dhe kontakte me shërbimet ruse të sigurisë. Ai mori përsipër kompaninë në Beograd me një pasaportë italiane dhe rezidencë në Zvicër, dhe të ardhurat e saj u rritën menjëherë.
“Shteti ynë duhet të kontrollojë nëse ai po e përdor Serbinë jo për të punuar këtu, por për të transferuar para, sepse nuk mund të bëjë ndryshe sepse është nën sanksione”, tha Andriç.
BIRN zbulon se Boyko nuk është një rast i izoluar.
Katër shtetas të tjerë rusë, tre të lidhur me Gazprom, plus ish-zëvendësministri i bujqësisë i Çeçenisë, iu dha shtetësia me vendim të qeverisë serbe – pavarësisht se ishin nën sanksione nga Mbretëria e Bashkuar dhe Kanadaja.
Vendimet u nënshkruan nga Daçiç, Brnabiç, Vuçeviç, dhe Gjuro Macut, në mandatin e tij të shkurtër, tashmë u ka dhënë pasaporta serbe 41 shtetasve rusë. Numri i shtetësive të dhëna nga Serbia është rritur ndjeshëm që nga fillimi i luftës në Ukrainë dhe vendosja e sanksioneve kundër Rusisë.
Nga viti 2010 deri në vitin 2015, midis pesë dhe 13 personave në vit, në vitin e parë të luftës një rekord prej 64 vendimesh për dhënien e shtetësisë, dhe nga viti 2023 deri më sot, janë nënshkruar më shumë se 150 vendime vetëm për rusët. Nga viti 2010 deri në vitin 2015 – nga pesë në 13 persona. Nga viti 2022 deri në vitin 2023 – 64 persona. Nga viti 2023 deri në vitin 2025 – më shumë se 150 shtetësi, vetëm për rusët.
“Duhet të ketë një politikë kufizuese këtu, në kuptimin që vetë institucioni i shtetësisë, domethënë rëndësia e tij, të mos zvogëlohet. Kur i jepni shtetësi një personi, kjo nuk është vetëm një privilegj, nuk janë vetëm të drejta, por merrni përsipër edhe detyrime”, thotë Branka Latinović, një ambasadore në pension.
Ligji serb për shtetësinë përcakton që qeveria u jep shtetësi të huajve, pranimi i të cilëve do të ishte në interes të Serbisë.
“Qeveria nuk u përgjigj pyetjeve tona se pse dhënia e shtetësisë këtyre njerëzve është në interes të Serbisë, dhe kjo as nuk është shkruar në ato vendime. Qeveria lëshon vendime në Gazetën Zyrtare dhe vetëm deklaron se këtij dhe atij personi iu dha shtetësia me një vendim të këtij dhe atij kryeministri”, thotë Andriq.