Çdo familje ka të drejtë për një korrigjim automatik të faturave një herë në tre muaj, kurse institucionet janë njoftuar për të detyruar EVN-në të zbatojë ligjin. Derisa të vendoset korrigjimi automatik i faturave në përputhje me ligjin, qytetarët kanë të drejtë të paraqesin një ankesë në EVN në info@evn.mk dhe të kërkojnë lëshimin e një fature të korrigjuar.
Shkup, 13 shtator – Inxhinierët e Republikës së Maqedonisë (INRM) po njoftojnë se praktika aktuale e EVN Home për lëshimin e faturave me normë fikse dhe transferimin e të gjithë diferencës në një muaj është në kundërshtim me Ligjin e Energjisë dhe shkakton fatura të padrejta dhe të rritura për qytetarët.
Në muajt qershor dhe korrik, një numri të madh familjesh iu dorëzuan fatura më të ulëta bazuar në konsumin e vlerësuar, dhe në gusht, pas leximit dhe pagesës, e gjithë diferenca u transferua në një periudhë faturimi tridhjetëditore. Në këtë mënyrë, konsumi në një tarifë të lartë u llogarit në blloqet me tarifa më të larta, gjë që rezultoi në shuma dukshëm më të larta të faturave.
Prandaj, është paraqitur një ankesë në Komisionin Rregullator të Energjisë, Ministrinë e Energjisë dhe EVN-në, si dhe një kërkesë për mbikëqyrje inspektuese në inspektoratet kompetente, në mënyrë që institucionet të marrin masa brenda kompetencës së tyre. INRM këmbëngul në zbatimin konsistent të nenit 185 paragrafi (2) të Ligjit të Energjisë, i cili e detyron furnizuesin të lëshojë automatikisht fatura të korrigjuara një herë në tre muaj, kur faturat përgatiten në bazë të konsumit të vlerësuar.
Aktualisht, qytetarët mund të marrin korrigjimin e faturave të tilla vetëm nëse paraqesin individualisht një ankesë, gjë që është në kundërshtim me ligjin. Në këtë mënyrë, konsumatorët vendosen në një pozicion të pabarabartë dhe pësojnë dëme financiare. Nëse kjo praktikë vazhdon, familjet do të përballen me kosto të konsiderueshme dhe të pajustifikuara gjatë sezonit të ngrohjes.
INRM informon publikun se derisa të vendoset korrigjimi automatik i faturave në përputhje me ligjin, qytetarët kanë të drejtë të paraqesin një ankesë në EVN në info@evn.mk dhe të kërkojnë lëshimin e një fature të korrigjuar. Për të përcaktuar më lehtë dëmin e mundshëm, mund të përdoret një kalkulator i thjeshtë përmes të cilit çdo familje mund të kontrollojë nëse është dëmtuar nga faturimi me normë fikse për një periudhë prej tre muajsh.
Faturimi duhet të bazohet në matjen aktuale
Ligjet mbrojnë të drejtat e konsumatorëve, ato vetëm duhet të zbatohen në mënyrë konsistente.
Me hyrjen në fuqi të Ligjit të ri të Energjisë më 29 maj 2025, furnizuesi i energjisë elektrike është i detyruar t’u lëshojë fatura konsumatorëve ekskluzivisht në bazë të konsumit të matur real. Kjo do të thotë që faturimi duhet të bazohet në matjen aktuale, d.m.th. në të dhënat e mbledhura nga pajisja matëse përmes leximit nga operatori. Kjo thuhet shprehimisht në nenin 185, paragrafi 1, sipas të cilit matja kryhet përmes një pajisjeje matëse, dhe leximi kryhet nga operatori i sistemit. Sipas paragrafit 2 të të njëjtit nen, nëse matja nuk është e mundur, fatura mund të lëshohet bazuar në një vlerë të supozuar, por vetëm nëse matja nuk është e mundur.
Nenet 167, 185 dhe 189 të Ligjit të Energjisë e përcaktojnë matjen si një aktivitet që duhet të rezultojë në të dhëna reale dhe të sakta të marra përmes një pajisjeje matëse. Duhet të kihet parasysh se “matja” do të thotë procesi teknik i regjistrimit të energjisë elektrike të konsumuar përmes një pajisjeje matëse që është standardizuar dhe verifikuar, dhe “leximi i matësit” është veprimi i mbledhjes së të dhënave të matura nga pajisja matëse nga operatori (manualisht ose automatikisht), i cili më pas shërben si bazë për faturim. Përjashtimet që justifikojnë lëshimin e faturave bazuar në një vlerë të supozuar lejohen vetëm kur matja nuk mund të kryhet për shkak të një mosfunksionimi teknik ose dëmtimi të pajisjes matëse. Çdo devijim tjetër, veçanërisht ato që rrjedhin nga arsye subjektive si mosleximi, dështimet organizative, dështimi i një dështimi zyrtar ose administrativ, nuk përbëjnë më një bazë të lejueshme për faturim me tarifë fikse.
Zbatimi i vazhdueshëm i Nenit 31 të Rregullave të Furnizimit me Energji Elektrike në kohën kur Ligji i ri i Energjisë hyn në fuqi është në kundërshtim të drejtpërdrejtë me Nenin 185. Zbatimi i tij i mundshëm i mëtejshëm jo vetëm që do të përfaqësojë një lëshim teknik, por do të jetë gjithashtu një shkelje serioze e të drejtave kushtetuese dhe të mbrojtura me ligj të konsumatorëve. Komisioni Rregullator, si autoriteti kompetent, është i detyruar të sigurojë zbatimin e ligjit të ri dhe të parandalojë dëme të mëtejshme për qytetarët. Zbatimi i Nenit 31 të aktit nënligjor dhe lejimi i faturimit bazuar në konsumin e vlerësuar kur nuk janë marrë lexime, pa kërkuar një arsye teknike për mosfunksionimin e pajisjes matëse, është ligjërisht i pambështetshëm, pasi sipas Nenit 51 të Kushtetutës, të gjitha rregulloret duhet të jenë në përputhje me ligjet, dhe aktet nënligjore humbasin fuqinë ligjore kur bien ndesh me to.
Edhe pse sipas Nenit 46 të Ligjit të Energjisë, Komisioni Rregullator i Energjisë është një organ i pavarur, ai është i detyruar të sigurojë zbatimin konsistent të ligjeve dhe është i detyruar të mos zbatojë ose tolerojë aktet nënligjore që janë në kundërshtim me Ligjin. Procedura për ndryshimin e Rregullave të Furnizimit me Energji Elektrike, e filluar më 20 Mars 2025, duhet të përfundojë urgjentisht duke shfuqizuar Nenin 31 sepse parimi kushtetues i sundimit të ligjit dhe sigurisë juridike e kërkon këtë (Neni 8 i Kushtetutës).
Praktika e faturimit me tarifë fikse është në kundërshtim si me nenin 32 të Ligjit për Mbrojtjen e Konsumatorit, i cili parashikon lëshimin e një fature të saktë, të verifikueshme dhe reale, ashtu edhe me nenin 59, i cili përcakton që faturat e shërbimeve publike duhet të bazohen në të dhëna objektive dhe të matshme. Faturimi me tarifë fikse pa matje reale shkel këto parime themelore dhe pengon aftësinë e konsumatorit për të monitoruar dhe kundërshtuar konsumin e faturuar.
EVN duhet të zbatojë lexime të rregullta dhe faturim të drejtë
Në këtë kontekst, praktika e vazhdueshme e EVN-së për lëshimin e faturave bazuar në konsumin e vlerësuar, pa matje reale dhe pa një arsye teknike të justifikuar për mosfunksionimin e pajisjeve matëse, përbën një shkelje jo vetëm të ligjeve, por edhe të detyrimeve thelbësore që EVN Austria ndërmori në vitin 2006, me marrëveshjen e blerjes për 90% të aksioneve të ESM. Marrëveshja parashikon ofrimin e një shërbimi cilësor, të saktë, të modernizuar dhe transparent, në përputhje me legjislacionin maqedonas. Kanë kaluar gati 20 vjet që nga nënshkrimi i asaj marrëveshjeje, e cila përfaqëson një periudhë jashtëzakonisht të gjatë kohore në të cilën EVN, si investitor, ka pasur kohë të mjaftueshme për të ofruar standardet më të larta të cilësisë, modernizimin e sistemeve, sigurimin e matjes së saktë, leximeve të rregullta dhe faturimit të drejtë.
Kalimi i kostove të përmbushjes së këtyre detyrimeve ligjore te konsumatorët përmes tarifave ose pagesave shtesë është ligjërisht dhe etikisht i papranueshëm. Një zhvendosje e tillë e kostos është një përpjekje e fshehtë për të legjitimuar detyrimet që operatori ka ndërmarrë tashmë në bazë të një licence dhe ligji. Sipas nenit 59 të Ligjit për Mbrojtjen e Konsumatorit, ata duhet të jenë në gjendje të monitorojnë dhe verifikojnë shumën e faturuar në bazë të të dhënave objektive.
Komisioni Rregullator duhet të parandalojë dëmet e mëtejshme për qytetarët
Për më tepër, sipas neneve 5, 9 dhe 12 të Ligjit për Marrëdhëniet me Detyrimet, tregtari (EVN) është i detyruar të veprojë me ndërgjegje dhe ndershmëri dhe nuk duhet t’i zhvendosë pasojat e veprimeve të tij në dëm të palës tjetër kontraktuese. Në rastin konkret, praktika e imponuar sistematikisht e faturimit me normë fikse pa kontroll dhe mundësi verifikimi mund të trajtohet edhe si abuzim i pozicionit dominues, gjë që ndalohet nga neni 55 i Kushtetutës. Në të njëjtën kohë, ajo përfaqëson edhe një shkelje materiale dhe mospërmbushje të detyrimeve sipas marrëveshjes së blerjes për 90% të aksioneve të ESM, kështu që Komisioni Rregullator i Energjisë ka detyrë të fillojë një shqyrtim ose ndërprerje të marrëveshjes në përputhje me nenet 124 dhe 133 të Ligjit për Marrëdhëniet me Detyrimet. Këto qëndrime të Komisionit Rregullator të Energjisë përforcohen edhe nga dispozitat kushtetuese: Neni 8 i Kushtetutës thekson sundimin e ligjit, drejtësinë sociale dhe mbrojtjen e dinjitetit njerëzor si vlera themelore; Neni 51 kërkon respektimin e Kushtetutës dhe ligjeve dhe Neni 55 garanton mbrojtjen e konsumatorit dhe ndalimin e sjelljes monopoliste.
Për arsyet e mësipërme, INRM këmbëngul që Komisioni Rregullator, si mbrojtës i interesit publik dhe rendit kushtetues dhe ligjor në sektorin e energjisë, të parandalojë dëme të mëtejshme për qytetarët përmes tolerancës së praktikave që janë në kundërshtim me ligjin, Kushtetutën dhe detyrimet e marrëveshjes së privatizimit dhe të marrë menjëherë masa specifike rregullatore dhe mbikëqyrëse në përputhje me parimet e sigurisë ligjore, sundimit të ligjit dhe barazisë së të gjithëve para ligjit./GazetaFAKTI