Qendra për Komunikime Qytetare ka publikuar hulumtimin dhe bazën e të dhënave të të gjitha prokurimeve komunale në vitin 2024. Në gjysmën e komunave, një e treta e prokurimeve publike gjatë vitit 2024 janë kryer vetëm nga një kompani.
- 80 komunat dhe Qyteti i Shkupit në vitin 2024 kanë lidhur gjithsej 4,006 kontrata prokurimi publik me vlerë 11.7 miliardë denarë, ose 190 milionë euro.
- Vetëm në vitin 2024, vlera e tenderëve komunalë është rritur me 16 përqind, ose 26 milionë euro.
- Komunat e Shkupit, Gazi Baba, Aerodrom dhe Kisella Voda, patën rritjen më të madhe të vlerës së tenderëve.
- Qyteti i Shkupit humbi primatin për herë të parë dhe, me një rënie vjetore të vlerës së tenderëve prej 11.5 milionë eurosh, është në vendin e gjashtë.
- Komunat kanë lidhur kontrata prokurimi publik me 1,210 kompani.
- Plot një e katërta e vlerës totale të tenderëve lokalë përfundoi me vetëm 10 kompani.
- Në krye sipas vlerës totale të kontratave është EDS (Energy Delivery Solutions) me një vlerë kontrate prej 500 milionë denarë, ose rreth 8 milionë euro.
- Komunat shpenzojnë mesatarisht 28% të buxheteve të tyre për prokurime publike.
- Vlera më e lartë e prokurimeve për frymë është në Dojran, 675 euro, dhe më e ulëta është në Qytetin e Shkupit, vetëm 14 euro.
- Të gjitha të dhënat mbi prokurimet publike sipas komunës, kompanisë dhe vitit nga viti 2015 e tutje mund të gjenden në Bazën e të Dhënave të Prokurimeve Publike Komunale.
Vlera e prokurimeve publike në Qytetin e Shkupit në vitin 2024 është ulur me 2.5 herë, ndërsa prokurimet janë rritur në plot 52 komuna.
Rritja më e madhe e vlerës së prokurimeve publike në vitin 2024 është në Komunën e Gazi Babës, rreth 5.7 milionë euro. Menjëherë pas saj është Komuna e Aerodromit me një rritje vjetore prej 5.4 milionë eurosh, pastaj Komuna e Kisella Vodës me 4.9 milionë euro. Komunat e Manastirit, Gjorçe Petrovit dhe Shtipit vijojnë me një vlerë të rritur të prokurimit publik me rreth 3 milionë euro, pastaj Strumica me 2.8, Velesi me 2.2 milionë euro dhe Ohri me 2 milionë euro.
Komunat e Kavadarit, Ilindenit dhe Haraçinës kanë një vlerë të rritur të prokurimit publik me rreth një milion e gjysmë euro. Komunat e Kriva Palankës dhe Vinicës kanë një rritje prej rreth një milion eurosh, ndërsa në 38 komunat e mbetura, vlera e prokurimit publik në vitin 2024 është rritur me më pak se një milion euro.
Një rënie e vlerës së prokurimit në vitin 2024 krahasuar me vitin 2023 vërehet në gjithsej 29 komuna. Rënien më të madhe të vlerës absolute të tenderëve në vitin 2024 e shënoi Qyteti i Shkupit, me madje 11.5 milionë euro, e ndjekur nga komunat Qendër, me një rënie prej 2.2 milionë eurosh, pastaj Radovishi, me një rënie prej 2 milionë eurosh, Tetova me 1.5 dhe Komuna e Karposhit, me një rënie prej rreth një milion eurosh. Në të njëjtën kohë, Qyteti i Shkupit humbi dominimin e tij absolut në prokurimin publik dhe tani është në vendin e gjashtë me një vlerë të realizuar të kontratave të prokurimit publik në vitin 2024 prej 7.3 milionë eurosh. Në vitin 2023, vlera e kontratave të prokurimit publik të Qytetit të Shkupit arriti në gati 19 milionë euro, kështu që në vitin 2024 Shkupi ka një rënie prej rreth 11.5 milionë eurosh. Prokurimi i Qytetit të Shkupit në vitin 2024 është drastikisht më i ulët se 7 vitet e kaluara dhe dy herë më i ulët se në vitin 2018 kur ishte më i ulëti në këtë seri shtatëvjeçare, duke arritur në rreth 14 milionë euro.
Megjithatë, vlera e prokurimit publik nga komunat e Shkupit dhe Qyteti i Shkupit në vitin 2024 arrin në 30% të totalit të prokurimit nga të gjitha 80 njësitë e qeverisjes vendore dhe Qyteti i Shkupit. Në vitin 2024, Qyteti i Shkupit dhe 10 komunat e Shkupit shpenzuan gati 58 milionë euro, që është 5 milionë euro më shumë se vitin e kaluar. Kjo është ende shumë më pak se në vitin 2021 kur pjesa e komunave të Shkupit dhe Qyteti i Shkupit në totalin e prokurimit komunal ishte 45%.
Gazi Baba kryeson si komuna me vlerën më të lartë të prokurimit publik
Në dhjetë njësitë e qeverisjes vendore me vlerën më të lartë të tenderëve është Komuna e Gazi Babës me një vlerë prej 11.7 milionë eurosh, e ndjekur nga Komuna e Manastirit me 11.4 milionë dhe e treta është Komuna e Aerodromit me 10 milionë euro.
Më pas është Komuna e Shtipit me 8.7 milionë euro. Në mes të tabelës është Komuna e Strumicës me 7.8 milionë euro. Më pas është Qyteti i Shkupit me 7.3 milionë euro. Komuna e Kisella Vodës renditet e dyta dhe ka prokurime publike prej 6.7 milionë eurosh. Më pas vijnë komunat e Kavadarit dhe Kumanovës me prokurime me vlerë rreth 5.9 milionë euro dhe e dhjeta në listë është Komuna e Ohrit me një vlerë prokurimesh publike në vitin 2024 prej 5.2 milionë eurosh.
Vetëm 13 komunat me vlerën më të lartë të prokurimeve publike së bashku shpenzojnë rreth 95 milionë euro për prokurime publike, që është gjysma e shumës totale të shpenzuar për prokurime publike nga të gjitha njësitë e qeverisjes vendore. Domethënë, 13 komunat e para shpenzuan për prokurime publike aq sa 68 komunat e mbetura së bashku.
29 komuna kanë një vlerë prokurimesh publike mbi dy milionë euro në vitin 2024, 21 komuna kanë prokurime publike me vlerë midis një dhe dy milionë eurosh, të ndjekura nga 18 komuna me një vlerë prokurimesh publike midis gjysmë dhe një milion eurosh, pastaj 12 komuna kanë kontrata prokurimesh publike me vlerë midis 200 mijë dhe 500 mijë eurosh.
E vetmja komunë me një vlerë të prokurimit publik nën 200 mijë euro, ose rreth 151 mijë euro, është Komuna e Zelenikovës.
Menjëherë pas Zelenikovës, në fund të tabelës janë komunat e Demir Hisarit dhe Llozovës me një vlerë të prokurimit nën 260 mijë euro, të ndjekura nga komunat e Rankovcit, Çeshinovës-Obleshevës, Vevçanit dhe Shuto Orizaresë me prokurim në vlerë nën 400 mijë euro.
Vlera e prokurimit publik për frymë varion nga 14 deri në 675 euro, ku Dojrani shpenzon më shumë, dhe Qyteti i Shkupit më pak.
Në vitin 2024, mesatarisht, u shpenzuan 131 euro për prokurim publik për frymë, që është 20 euro, ose 18%, më shumë se në vitin 2023, kur mesatarja ishte 111 euro për frymë.
Komuna e Dojranit ndau më shumë prokurim publik për frymë në vitin 2024, madje 675 euro. Për të dytin vit radhazi, komuna ndan më shumë para për prokurim publik për frymë.
Në vendin e dytë, ashtu si në vitin 2023, është Komuna e Novacit, me 565 euro, e ndjekur nga komunat e Karbincit dhe Debarcës, me përkatësisht 355 dhe 352 euro për frymë.
32 komuna ndajnë midis 100 dhe 200 euro për frymë për prokurim publik, ndërsa 38 komuna ndajnë më pak se 100 euro për frymë në vitin 2024.
Qyteti i Shkupit shpenzoi më pak para për prokurim publik për frymë. Është në fund të tabelës, me vetëm 14 euro për frymë. Komuna e Shuto Orizarës ndan një euro më shumë, e ndjekur nga Tetova, Demir Hisari dhe Studeniçani.
Të gjitha komunat e Shkupit kanë prokurim publik për frymë nën 170 euro. Komunat Gazi Baba, Aerodrom dhe Kisella Voda kanë 168, 130 dhe 109 euro për frymë, ndërsa prokurimi publik për frymë i gjashtë komunave të mbetura dhe Qytetit të Shkupit është nën 100 euro për frymë.
Mesatarisht, 28% e buxheteve komunale janë shpenzuar për prokurim publik.
Kur shikohet në aspektin e buxheteve të konsoliduara të njësive të vetëqeverisjes lokale, del se, mesatarisht, 28% e buxheteve të komunave dhe Qytetit të Shkupit janë shpenzuar për prokurim publik në vitin 2024, pothuajse identik me vitin e kaluar.
Këtu duhet të merret parasysh se disa nga komunat kanë lidhur edhe kontrata shumëvjeçare për prokurim publik dhe për këtë arsye pagesat e detyrimeve nga kontratat e prokurimit publik të lidhura në muajt e fundit të vitit 2024 do të financohen nga buxhetet e vitit të ardhshëm. Prandaj, prokurimi publik në disa komuna ka një pjesëmarrje më të lartë në buxhetet aktuale sesa ajo reale.
Shtatë komuna kanë pjesëmarrje të vlerës së prokurimit publik në buxhetet e realizuara më të larta se 50%. Komuna e Haraçinës ka pjesëmarrjen më të lartë, 84%, e ndjekur nga komuna e Plasnicës me 70%. Komunat e Debarcës, Mogillës, Novacit, Karbincit dhe Aerodromit gjithashtu kanë pjesëmarrje të lartë, me pjesëmarrje midis 52% dhe 58%.
29 komuna shpenzojnë mbi 30% të buxhetit për prokurime publike, të ndjekura nga 25 komuna që shpenzojnë nga 20% deri në 30% të buxhetit për prokurime publike, 23 nga komunat kanë pjesëmarrje në buxhete prej 10% deri në 20%. Tre komuna, Shuto Orizari, Demir Hisari dhe Tetova, si dhe Qyteti i Shkupit, kanë një pjesëmarrje të vlerës së prokurimeve publike në buxhet prej më pak se 10%.
Vlera e prokurimit për frymë, si dhe pjesa e vlerës së prokurimit publik në buxhetet komunale, janë pjesë e parametrave që mund të shihen në nivelin e të gjitha njësive të qeverisjes vendore në Bazën e të Dhënave për Prokurimin Publik të Bashkive në vitin 2024.
Një e katërta e prokurimeve komunale përfunduan me dhjetë kompani
Në vitin 2024, autoritetet lokale lidhën kontrata prokurimi publik me 1,210 kompani, gjë që tregon një rënie të lehtë në numrin e kompanive me të cilat u lidhën kontrata krahasuar me vitin 2023, kur u lidhën kontrata me 1,245 kompani.
Analiza e të dhënave tregon një rënie të lehtë në përqendrimin e tenderëve midis një numri të vogël kompanish. 10 kompanitë kryesore me vlerën më të lartë të kontratave të prokurimit publik kanë një pjesëmarrje në vlerën totale të prokurimeve prej 25%, që është 1 pikë përqindjeje më pak se pjesët e 10 fituesve kryesorë në vitin 2023.
Identike me dy vitet e fundit, listën e 10 kompanive kryesore me vlerën më të lartë të tenderëve në komuna në vitin 2024 e kryeson Energy Delivery Solutions EDS Skopje, e cila ka lidhur 42 kontrata me 38 komuna dhe Qytetin e Shkupit, me një vlerë kontrate prej 500 milionë denarë, ose rreth 8.1 milionë euro.
Në vendin e dytë është kompania Fabrika KARPOSh Shkup me 10 kontrata të lidhura me vlerë 360 milionë denarë, ose rreth 5.9 milionë euro. Këto janë kontrata të lidhura për rehabilitimin e rrugëve, ndërtimin e një palestre, kopshti etj.
Në vendin e tretë është XHOVI KOMPANI Novo Selo. Me këtë kompani, komunat kanë lidhur gjithsej 10 kontrata me vlerë 336 milionë denarë ose 5.5 milionë euro. Shtatë nga kontratat u lidhën nga kompania me Komunën e Bosilovës dhe tre me Komunën e Strumicës.
Kur bëhet fjalë për kontratat individuale, kontrata më e madhe individuale e prokurimit publik e lidhur nga njësitë e qeverisjes vendore në vitin 2024 është ajo e Komunës së Strumicës me DZOVI KOMPANI Novo Selo me vlerë 279 milionë denarë, ose 4.5 milionë euro, për ndërtimin e një tregu të ri të qytetit.
Tenderi i dytë më i madh në vitin 2024 u mbyll nga Qyteti i Shkupit, me vlerë 200 milionë denarë (3.3 milionë euro) për blerjen e energjisë elektrike me kompaninë Energy Delivery Solutions EDS.
Tenderi i tretë më i madh në nivel lokal është nga Komuna e Aerodromit, i mbyllur me kompaninë Ndërtimore dhe Tregtare ZhIKOL DOOEL eksport import Strumicë, për blerjen e zgjerimit të Shkollës Fillore Blaže Koneski, me vlerë 197 milionë denarë, ose 3.2 milionë euro.
Në 13 komuna, një kompani ka një pjesëmarrje në prokurimet e komunës prej më shumë se 50%.
Njësitë vendore në të cilat vetëm një kompani ka marrë gjysmën e prokurimeve totale të komunës për vitin 2024 janë: Zhelino Dojran, Vrapçishte, Strumicë, Butel, Krushevë, Staro Nagoriçane, Zelenikovë, Lipkovë, Mogillë, Araçinë, Bosilovo dhe Vinica.
Në gjysmën e komunave, një e treta e prokurimeve publike të kryera në vitin 2024 janë kryer vetëm nga një kompani. Vëzhgimi i përqendrimit të një kompanie në prokurimet publike të komunave individuale është gjithashtu një nga përfitimet kryesore të kësaj baze të dhënash mbi prokurimet publike të komunave, sepse ofron një prezantim të qartë dhe vizual të situatës. Qëllimi i këtyre të dhënave është të njoftojë autoritetet lokale për të ndërmarrë veprime që synojnë stimulimin e konkurrencës, si dhe, nëse është e mundur, ndarjen e tenderëve në pjesë në vend të konsolidimit të tyre./ GazetaFAKTI