(Dramë me tre akte)
Shqipëruar në bazë të përkthimit nga origjinali frëngjisht nga Gjergj Zheji
Tetor, 2025
PERSONAZHET
SIPAS RADHËS SË DALJES SË TYRE NË SKENË
- AMVISA
- DYQANXHESHA
- ZHANI
- BERANZHE
- KAMERIERJA
- DYQANXHIU
- ZOTËRIA PLAK
- FILOZOFI*/LOGJISIENI
- I ZOTI I KAFENESË
- DEZI
- ZOTËRIA PAPIJON
- DYDARDI
- BOTARDI
- ZONJA BËF
- ZJARRFIKËSI
- PLAKU I VOGËL
- GRUAJA E PLAKUT
- KOKA TË SHUMTA RINOQERONTËSH
AKTI I PARË
BÉRENZHE (Monolog): Vetmia… nuk është thjesht mungesë njerëzish. Jo. Ajo është një prani shurdhuese. Prania jote. Dëgjon se si të rrjedh gjaku, se si mendimet e tua kërcasin si mentesha të ndryshkura. Dhe trembesh. O, sa shumë trembesh. Jo nga errësira, jo nga përbindëshat nën shtrat. Trembesh se një ditë të gjithë do të flasin një gjuhë tjetër. Një gjuhë që ti nuk e kupton. Do të këndojnë këngë, melodia e të cilave të irriton. Dhe atëherë do të kuptosh se nuk kanë ndryshuar ata. Por ti. Ti ke mbetur. I vetëm. I fundit. Dhe frika jote më e madhe nuk është se do të të shtypin… por se do të fillosh t’i pëlqesh. Se do të duash të jesh si ata. Atëherë je i humbur. Atëherë je vërtet vetëm…
________________________________________
DYQANXHESHA: Ah, ja dhe kjo! (Të shoqit që është brenda në dyqan) Ma mban hundën përpjetë! Nuk vjen të blejë më këtu tek ne! Dhe gjithnjë me atë macen e shëmtuar në duar!
ZHANI, Më në fund erdhët,Beranzhe.
BERANZHE: Mirëdita, Zhan.
ZHANI: Për herë me vonesë, domosdo! E kishim lënë të takoheshim në ora njëmbëdhjetë e gjysmë. Kurse edhe pak, ora vete dymbëdhjetë.
BERANZHEJA: Më falni. Keni kohë që po më prisni?
ZHANI: Jo. Tani sapo erdha, e shikoni edhe vetë.
BERANZHEJA: Atëherë, e ndjej veten më pak fajtor, meqë… edhe ju vetë…
ZHANI: Me mua nuk është njëlloj, nuk më pëlqen të pres tjetrin, nuk kam kohë për të humbur unë. Po meqë ju nuk jeni kurrë i përpiktë, vij apostafat me vonesë, tamam në kohën që mendoj se do t’ju gjej.
BERANZHEJA: Keni të drejtë… keni të drejtë, megjithatë…
ZHANI: Se nuk ma ha mendja të thoni se jeni i përpiktë në takime!
BERANZHEJA: Ashtu është… nuk e them dot.
ZHANI: E shihni edhe vetë.
BERANZHEJA: Ç’dëshironi të pini?
ZHANI: Pse, paskeni etje që në mëngjes?
BERANZHEJA: Bën shumë vapë, më thahet fyti.
ZHANI: Sa më shumë të pish, aq më shumë ke etje, thotë shkenca popullore…
BERANZHEJA: Sikur të kesh mundësi të bësh në qiell ca re artificiale, atëherë edhe kjo thatësirë s’kishte për të qenë, edhe etje nuk do të kishim kaq.
ZHANI: Sidoqoftë, për ju do të ishte njëlloj. Ju nuk ndjeni etje për ujin i dashuri Beranzhe…
BERANZHEJA: Ç’doni të thoni me këtë, i dashuri Zhan?
ZHANI: Ju më kuptoni fare mirë. E kam fjalën për thatësirën e gabzherrit tuaj. Është si një tokë që s’ka të ngopur.
BERANZHEJA: Zhan a ka mundësi…
ZHANI: Ju jeni katandisur shumë keq, mor miku im.
BERANZHEJA: – Qenkam katandisur shumë keq, kështu mendoni?
ZHANI: Nuk jam qorr. Mezi mbaheni në këmbë nga lodhja dhe mbrëmë e paskeni gdhirë, vetëm hukateni, paskeni vdekur për gjumë.
BERANZHEJA: Më dhëmb ca koka…
ZHANI: Qelbeni alkool!
BERANZHEJA: Më dhembë ca fyti, është e vërtetë.
ZHANI: Çdo të diel në mëngjes, e njëjta gjë, pa llogaritur këtu ditët e tjera të javës.
BERANZHEJA: Nuk kam kohë të sëmurem sepse gjatë javës kam shum punë ne zyrë
ZHANI: Po kravatën, ku e paskeni? Kushedi ku e keni humbur në ato zabranisjet tuaja!
BERANZHEJA, duke vënë dorën në gushë: Paskeni të drejtë, çudi, ku do ta kem lënë vallë?
ZHANI, duke nxjerrë një kravatë nga xhepi: Na, merreni këtë.
BERANZHEJA: Oh, faleminderit, s’di si t’ua shpërblej. (Lidh kravatën në qafë).
ZHANI, gatë kohës që Beranzheja lidh kravatën. Flokët i paskeni ibret! (Beranzheja kalon gishtërinjtë te flokët.)
ZHANI: Na, merreni këtë krehër! (Nxjerr nga xhepi një krehër).
BERANZHEJA, duke marrë krehrin. Faleminderit. (Krihet pa çarë kokën shumë).
ZHANI: Ju as qenkeni rruar fare! Shikoni këtu se si dukeni! (Ai nxjer një pasqyrë të vogël nga xhepi i brendshëm i xhaketës ia jep Beranzhesë, shikohet një copë herë, shikohet dhe nxjerr gjuhën.).
BERANZHEJA: – S’e kam të pastër gjuhën.
ZHANI, duke marrë pasqyrën dhe duke e vënë në xhep: S’është për t’u çuditur… (Ai merr gjithashtu krehrin që i zgjati Beranzheja dhe e fut në xhep). Po ju vjen rrotull ceroza, lum miku.
BERANZHEJA, i shqetësuar: Ashtu mendoni?…Bën t’ia kthejë kravatën Zhanit.
ZHANI: Rrobat tuaja janë krejt të zhubrosura, gjynah, këmishën e keni kaq pis sa të vjen ndot, këpucët… (Beranzheja orvatet t’i fshehë këpucët nën tryezë.) Këpucët kushedi sa kohë i keni pa bërë me bojë… Abrazh fare!… Shpatullat tuaja…
BERANZHEJA: Ç’kanë shpatullat e mija?…
ZHANI: Kthehuni. Hajde, kthehuni. Do të jeni mbështetur pas ndonjë muri. (Beranzheja zgjat me ndrojtje dorën nga Zhani). Jo, nuk kam furçe me vete. Do të më frynte xhepat. (Gjithmonë me kujdes, Beranzheja rreh lehtë me pëllëmbë supet për të shkundur ca pluhurin e bardhë. Zhani largon kryet). Oh, avash, avash. Ku qenkeni bërë kështu:
BERANZHEJA: As më kujtohet fare.
ZHANI: Jazëk, jazëk! Më vjen turp që jam miku juaj.
BERANZHEJA: Po tregoheni shumë i rreptë me mua…
ZHANI: S’e kam unë fajin.
BERANZHEJA: Dëgjoni, Zhan. Unë nuk kam asnjë zbavitje, në këtë qytet, njeriu mërzitet shumë, e ndjej dhe vetë se nuk jam për atë punë që kryej… gjithë ditët; mbyllur në një zyrë, tetë orë plot, vetëm tri javë pushim në verë! Kur vjen e shtuna, në mbrëmje, e ndjej veten të këputur, atëherë ju e kuptoni, për t’u çlodhur ca…
ZHANI: Shikoni i dashur, të gjithë njerëzit punojnë, edhe unë kryej tetorëshin në zyrë, edhe unë si gjithë të tjerët, nuk kam veçse njëzet e një ditë leje në vit, e megjithatë, megjithatë, ju më shikoni vetë… Duhet vullnet, e hëngërt dreqi!
BERANZHEJA: Oh, vullnet, po nuk e kanë të gjithë atë vullnetin tuaj. Unë për vete, nuk mësohem dot. Jo, nuk mësohem dot me këtë jetë.
ZHANI: Të gjithë duhet të mësohen. Mos vallë ti qenke ndonjë qenie e mbinatyrshme?
BERANZHEJA: Nuk e them atë…
ZHANI: duke e ndërprerë: Unë jua kaloj. Ta lëmë modestinë mënjanë, unë jua kaloj. Njeri i mbinatyrshëm është ai që kryen detyrën e vet.
BERANZHEJA: Ç’detyrë?
ZHANI: Detyrën e vet… detyrën e vet prej nëpunësi, për shembull.
BERANZHEJA: Ah, po, detyrën e vet prej nëpunësi…
KAMERIERJA, duke dalë nga kafeneja: Mirëdita zotërinj, ç’dëshironi të pini? (Zhurma sa vjen e bëhet më e fortë).
GAZETARE e re dhe energjike, e ndjekur nga një OPERATOR me kamerë në krah. Ajo flet shpejt dhe pak me gulçim, duke iu drejtuar drejtpërdrejt kamerës, por gjesti i saj përfshin të gjithë sheshin, përfshirë edhe tavolinën e dy miqve.)
GAZETARJA: (Flet në mikrofon me zë të lartë dhe të qartë) Po lidhemi drejtpërdrejt nga sheshi qendror, ku vetëm pak minuta më parë ndodhi një ngjarje absolutisht e padëgjuar! Zonja dhe zotërinj, kjo që do t’ju them tingëllon e pabesueshme, por ju siguroj – e pashë me sytë e mi! Unë jam Léonie Pelletan dhe po ju transmetoj një lajm të jashtëzakonshëm – një rinoqeront! Përsëris, një RI-NO-QE-RONT sapo kaloi me galop nëpër këtë shesh deri para një çasti të qetë! (Operatori drejton kamerën drejt rrugës, pastaj një pamje panoramike drejt njerëzve të trembur. Gazetarja bën shenjë drejt kafenesë, ku janë ulur Berenzhe dhe Zhani.)
GAZETARJA: Jemi dëshmitarë të një konfuzioni të plotë! Ja këtu, qytetarët, që kanë dalë për pijen e tyre të së dielës… (afrohet pak te tavolina e tyre, pa iu drejtuar drejtpërdrejt, por sikur i përdor për ilustrim)… janë të shtangur! Disa janë të indinjuar nga pluhuri i ngritur, të tjerë, si ky zotëria (tregon shkujdesur drejt Berengesë), duket se ende nuk mund ta besojnë atë që po ndodh. Reagimet variojnë nga shoku në mohim total! Por fakti është i pamohueshëm – një kafshë e madhe, gri, e pluhurosur, me një bri në hundë, prishi qetësinë e qytetit tonë. Nga erdhi? Ku po shkon? Askush nuk e di! Autoritetet ende nuk kanë komentuar. Vazhdojmë të ndjekim temën për ju! Léonie Pelletan, edicion i jashtëzakonshëm, drejtpërdrejt nga… epiqendra e…!
(Gazetarja i bën shenjë operatorit dhe të dy dalin shpejt nga skena në drejtimin ku u zhduk rinoqeronti.)
ZHANI: Ç’po ndodh kështu?
KAMERIERJA: Po ç’është kjo, xhanëm?
DYQANXHESHA, që nxjerr kokën në porten e dyqanit; Oh! një rinoqeront! (Të shoqit që ka mbetur në dyqan). Eja shpejt të shikosh, në lajme po japin një rinoqeront! Po vrapon drejt! Do të rrëzojë tezgat!
DYQANXHIU, nga brenda në dyqan: Ku kështu?
KAMERIERJA, duke vënë duart në mes: Oh!
DYQANXHESHA, Eja të shikosh.
DYQANXHIU, me kokën jashtë: Oh, një rinoqeront!
LOGJISIENI, duke ardhur nëskenë me shpejtësi nga krahu i majtë: Një rinoqeront që çan revan në trotuarin përbalië!
AMVISA: Ah! Oh! Rinoqeront ahahhahahahah
ZOTËRIA PLAK, duke u zhdukur nga pas dyqanxhinjve: Pardon!
DYQANXHESHA: Avash, ju, me atë bastun! Avash pra!
KAMERIERJA, të zotit të saj: Një rinoqeront?
AMVISA: Ah! (mban macen). E shkreta mace, sa shumë u tremb!
I ZOTI I KAFENESË, Oh, po kjo ç’qenka!
ZOTËRIA PLAK, Zonjës: Do më lejoni ta përkëdhel pak macen tuaj?
ZONJA, Oh, më ngriu gjaku fare!
LOGJISIENI: Frika është irracionale. Arsyeja duhet ta mposhtë.
ZOTËRIA PLAK, Amvisës duke treguar Logisienin: Miku im është filozof dhe unë jam,,.
AMVISA, Logjisienit: Gëzohem që ju njoh, Zotëri.
AMVISA: Sidoqoftë unë nuk e lëshova macen.
KAMERIERJA, Beranzhesë dhe Zhanit: Ç’dëshironi të pini?
BERANZHEJA, Kamerieres: Dy gota ujë!
AMVISA: Ju jeni shumë xhentil, Zotëri.
KAMERIERJA: Ja Dy gota! (Ajo hyn prapë në kafene).
ZOTNIA PLAK, Amvisës: Kjo s’është asgjë, e dashura Zonjë. (Dyqanxhesha hyn në dyqan).
AMVISA: Ju Jeni shumë xhentil. Ah, edukata franceze! Jo si këta të rinjtë e sotëm.
ZOTËRIA PLAK, ngre kapelen dhe puth dorën e Amvisës: Gëzohem që ju njoha!
AMVISA, Logjisienit: Faleminderit, Zotëri, që më mbajtët macen. (Logjisieni ijep macenAmvisës). Kamerierja del prapë me porosinë).
ZOTËRIA PLAK, Amvisës: A mund t’ju shoqëroj një copë udhë?
AMVISA, Zotërisë Plak: Im shoq po më pret, i dashur Zotëri. Faleminderit. Do të jetë për një herë tjetër!
ZOTËRIA PLAK, Amvisës: Me gjithë qejf do ta bëja, e dashura Zonjë.
AMVISA, Zotërisë Plak: Edhe unë! (E shikon me ëmbëlsi e pastaj del nga e majta).
ZOTËRIA PLAK, Logjisienit, pasi i hedh një vështrim të fundit Amvisës që është larguar: Simpatike, apo jo?
LOGJISIENI, Zotërisë plak: Do t’ju shpjegoj se ç’është silogjizmi.
ZOTËRIA PLAK: Ah, po, silogjizmi!
ZHANI: Duhet të protestojmë kundër autoriteteve të bashkisë! Se për ç’punë tjetër qenkan autoritetet e bashkisë?
BERANZHEJA, Duke hukatur, pastaj duke vënë menjëherë dorën përpara gojës: Oh, pardon… Kushedi, mbase rinoqeronti ka ikur nga kopshti zoologjik!
ZHANI: Ju shikokeni ëndrra duke ndenjur në këmbë!
BERANZHEJA: Nuk jam në këmbë, jam ulur.
ZHANI: Në këmbë a ulur, njësoj është.
BERANZHEJA: Megjithatë ka një ndryshim të vogël.
ZHANI: Nuk është puna aty tani.
BERANZHEJA: Ju po e thoni se është e njëjta gjë si të rrish në këmbë, si të jesh ulur…
ZHANI: Ju më kuptuat keq. Ulur a në këmbë është e njëjta gjë kur njeriu ëndërron!…
BERANZHEJA: Eh, po, po shikoj ëndrra… Jeta është një ëndërr.
ZHANI, duke vazhduar... Ju shihni ëndrra kur thoni se rinoqeronti ka ikur nga kopshti zoologjik…
BERANZHEJA, Unë thashë, mbase…
ZHANI, duke vazhduar: ...sepse në qytetin tonë nuk ka më kopsht zoologjik, qëkurse kafshëve u ra murtaja… ka kohë.
BERANZHEJA, me të njëjtën indiferencë: Atëherë mbase vjen nga cirku?
ZHANI: Për cilin cirk e keni fjalën?
BERANZHEJA: Ku ta di unë… ndonjë cirk ambulant.
ZHANI: Ju e dini mirë që bashkia ua ka ndaluar nomadëve të vendosen në territorin e komunës… Ka kohë që s’janë dukur më, që kur isha unë i vogël.
BERANZHEJA, duke bërë çmos, por më kot, që të mos hukatet: Po të jetë kështu, atëherë mbase ka ndenjur fshehur në pyjet moçalorë rreth e qark.
ZHANI, duke ngritur duart lart: Pyjet moçalore rreth e qark! pyjet moçalore rreth e qark!… Ju, mor lum miku, qenkeni i tëri i zhztur akoma në avujt e dendur të alkoolit.
BERANZHEJA, Unë mbase jam I zhytur në avujt e dendurë të alkoholi, por Rinoqerontët I pat ju.
ZHANI: Në qoftë se ju duket vetja shakaxhi, ta dini, e keni gabim! Ju jeni i mërzitshëm me këto… paradokset tuaja! Unë ju quaj krejt të paaftë për të folur seriozisht!
BERANZHEJA: Vetëm sot, vetëm sot… Për shkak të… mbasi… (Ai tregon kryet e vet me një gjest tëpapërcaktuar).
ZHANI: Sot, tamam sipas zakonit!
BERANZHEJA: Jo tamam, megjithatë.
ZHANI: Këto lodra fjalësh nuk vlejnë asgjë!
BERANZHEJA: Unë nuk pretendoj asgjë…
ZHANI: Nuk më pëlqen të tallen me mua.
BERANZHEJA, me dorën në’ zemër: Nuk do t’ia lejoja kurrë vetes një gjë të tillë, i dashuri Zhan…
ZHANI, duke e ndërprerë: I dashuri, Beranzhe, ju po ia lejoni vetes…
BERANZHEJA: Jo, këtë jo, nuk ia lejoj vetes…
ZHANI: Përkundrazi, sapo ia lejuat!
BERANZHEJA: Si mund ta mendoni një gjë te tilië…
ZHANI, duke e ndërprerë: Mendoj atë që është!
BERANZHEJA: Ju siguroj…
ZHANI, duke e ndërprerë’. … Që ju po talleni me mua!
BERANZHEJA: Qenkeni vërtet kokëfortë.
ZHANI: Mbi të gjitha po më trajtoni si budalla. E shihni mirë që po më fyeni.
BERANZHEJA: Një gjë e tillë as që më shkon ndërmend.
ZHANI: Ju nuk keni mendje fare!
BERANZHEJA: Një arsye më tepër për të mos më shkuar në mendje.
ZHANI: Ka gjëra që u shkojnë ndër mend edhe atyre që nuk kanë mend fare.
BERANZHEJA: Është e pamundur.
ZHANI: Përse qenka e pamundur?
BERANZHEJA: Sepse është e pamundur.
ZHANI: Më shpjegoni përse kjo qenka e pamundur, përderisa e hiqni veten të aftë për të shpjeguar të gjitha…
BERANZHEJA: As që e kam pretenduar kurrë një gjë të tiilë.
ZHANI: Atëherë përse e hiqni veten për të tiilë? Dhe, ja tek po jua them prapë, përse më fyeni?
BERANZHEJA: Nuk ju fyej aspak. Përkundrazi. Ju e dini se sa shumë ju çmoj.
ZHANI: Në qoftë se më çmoni, përse atëherë më kundërshtoni, duke thënë se nuk është gjë e rrezikshme të lihet një rinoqeront të bredhë në mes të qytetit e për më tepër të dielën në .mëngjes, kur rrugët janë plot me fëmijë… bile edhe me të rritur…
BERANZHEJA: Shumë kanë vajtur edhe në kishë. Ata nuk rrezikojnë asgjë…
ZHANI, duke e ndërprerë: Më falni… për më tepër edhe në orën e pazarit.
BERANZHEJA: Nuk kam thënë se nuk është gjë e rrezikshme të lesh të vrapojë një rinoqeront nëpër qytet. Thashë vetëm se nuk më kishte shkuar mendja te një rrezik i tillë. Nuk ia kisha bërë vetes këtë pyetje, kaq.
ZHANI: Ju nuk mendoheni kurrë për asgjë!
BERANZHEJA: Mirë, dakord. Një rinoqeront i lënë i lirë nëpër rrugë, nuk është gjë e mirë.
ZHANI: Një gjë e tillë as që duhej të ekzistonte fare.
BERANZHEJA: E pranoj. Nuk duhej të ekzistonte fare. Bile është një gjë krejt pa kuptim. Mirë. Megjithatë, s’ka asnjë arsye që ju të ziheni me mua për punë të një bishe. Ç’historira kërkoni të më thoni për shkak të një perisodaktili të çfarëdoshëm që vjen e kalon kështu rastësisht përpara nesh? Një katërkëmbësh hajvan, që as meriton të zihet me gojë! Dhe i egër për më tepër… E që u zhduk e nuk ekziston më. S’ka përse të na hajë rneraku për një kafshë që nuk ekziston më. Le të bisedojmë për diçka tjetër, i dashuri Zhan, të bisedojmë për diçka tjetër, temat e bisedave nuk rnungojnë… (hukatet, merr gotën) Gëzuar!
ZhANI: Lëreni gotën në tryez. Mos e pini.
(Atë çast Log.isieni dheZotëria Plak hyjnë prapë, nga e djathta; ata do të venë të vendosen, përherë duke biseduar, në një nga tryezat e tarracës së kafenesë, mjaft larg nga Beranzheja dhe Zhani, nga pas dhe në të djathtë të këtyre).
BERANZHEJA: Mirë. (Ai bëhet gati ta lërë gotën mbi tryezë. Atë çast kalon Dezi, një daktilografiste e re dhe bionde, që përshkon sheshin, nga e djathta në të majtë. Kur sheh Dezin, Beranzheja brof në këmbë dhe duke u ngritur bën një gjest të pakontrolluar; gota bie dhe lag pantallonat e Zhanit). Oh, Dezi!
ZHANI: Megjithatë nuk më duket të jetë kaç e egër! Ja ç’do të thotë të pish.
BERANZHEJA: Mjaftë më me atë alokhol, nuk më pëlqen edhe shumë. Nganjëher pi kur kam frik, nuk e di nga kush kam frik. Kam disa ankthe që nuk mundë ti spjegoj. Nuk e ndjej veten mire në këtë jetë midis njerzve dhe atëher kethej ndonjë gotë, kjo me qetëson, më relakson dhe harroj gjithëçka. Jam I lodhur ka vite që jam I lodhur mezi duroj edhe peshën e trupit tim.
Çdo çast e ndjej trupin sikur të ishte prej plumbi ose sikur të kisha mbi kurriz një njeri tjetër. Nuk jam mësuar me veten time, nuk e di nëse jam unë aj që jam. Sapo pi pak tër kjo barr me zhduket e nuk e njof veten. Këthehem e bëhem prap unë.
ZHANI: Beranzhe shikom mua.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Ja pra një silogjizëm shembullor. Macja ka katër këmbë. Izodori dhe Frikoti kanë secili nga katër këmbë. Pra Izidori dhe Frikoti janë mace.
ZOTËRIA PLAK, Logisienit: Edhe qeni im ka katër këmbë.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Atëherë edhe ai është mace.
BERANZHEJA, Zhanit: Unë mezi gjej forcë në vetvete për të jetuar. Mbase nga që nuk kam dëshirë.
ZOTËRIA PLAK, Logisienit, pasi është menduar një copë herë: Me një fjalë, sipas logjikës, qeni qenka mace.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Sipas logjikës, po. Por edhe e kundërta është e vërtetë.
BERANZHEJA, Zhanit: Vetmia më rëndon. Edhe shoqëria.
ZHANI, Beranzhesë: Ju po kundërshtoni veten. Ju rëndon vetmia, apo turma e njerëzve? E hiqni veten si mendimtar dhe nga ana tjetër nuk keni as pikë logjike.
Kamarierja: Cka do pini?
ZOTËRIA PLAK, Logisienit: Logjika qenka gjë e bukur.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Me kusht që të mos abuzohet me të.
BERANZHEJA, Zhanit: Të jetuarit është një gjë anormale.
OSMANI: Përkundrazi. S’ka asgjë më të natyrshme. Ja prova: gjithë bota jeton.
BERANZHEJA: Ka më shum të vdekurit se sa të gjallët. Numri i tyre sa vjen edhe rritet. Të gjallët janë të rrallë.
ZHANI: Të vdekurit nuk ekzistojnë,
BERANZHEJA: Unë pyes veten nëse ekzistoj unë vetë!
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Një silogjizëm tjetër. Të gjitha macet janë qenie që vdesin. Sokrati është qenie që vdes. Pra Sokrati është mace.
ZOTËRIA PLAK: Dhe bile ka katër këmbë. Kjo është e vërtetë, unë kam një mace që quhet Sokrat.
LOGJISIENI: E shihni…
BERANZHEJA: Kush?
ZHANI: Shoqëza juaj e zyrës, që sapo kaloi këndej. Ju jeni dashuruar pas saj!
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Macja Izidor ka katër këmbë.
ZOTËRIA PLAK: Nga e dini ju?
LOGJISIENI: Kjo është e dhënë për hipotezë.
ZOTERIA PLAK, Logisienit, pasi është menduar gatë: Tetë, tetë këmbë.
LOGJISIENI: Logjika na mëson të bëjmë llogari me mendje.
ZOTËRIA PLAK: Paska shumë marifete!
BERANZHEJA, Zhanit: Ku t’i gjej armët?
ZOTERIA PLAK: Qenka punë e koklavitur.
BERANZHEJA, Zhanit: Qenka punë e koklavitur.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Përkundrazi, është fare e thjeshtë.
ZOTËRIA PLAK, Logisienit: Mund të jetë e thjeshtë për ju, mbase, jo për mua.
BERANZHEJA, Zhanit: Mund të jetë e thjeshtë për ju, mbase, jo për mua.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Bëni një sforco mendore, pa të shohim. Përpiquni ca.
ZHANI, Beranzhesë: Bëni një sforco vullneti, pa të shohim. Përpiquni ca.
ZOTËRIA PLAK, Logisienit: Nuk arrij dot.
BERANZHEJA, Zhanit: Nuk arrij dot.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: U dashka t’jua them të gjitha.
ZHANI, Beranzhesë: U dashka t’jua them të gjitha unë.
LOGJISIENI, Zotërisë Plak: Po ju dëgjoj.
BERANZHEJA, Zhanit: Po ju dëgjoj.
ZHANI, Beranzhesë: Ju jeni i ndrojtur, por keni shumë cilësira!
BERANZHEJA, Zhanit: Unë cilësi?
LOGJISIENI: Ju keni të dhëna, mjafton që t’i vini në dukje.
KAMARIERJA: Dy raki mastikë, urdhëroni!
(Pikërisht në këtë moment nga e majta vërshojnë përsëri GAZETARJA dhe OPERATORI. Ajo është edhe më e gulçuar, flokët i ka të shpupuritur nga pluhuri, dhe në zërin e saj ka një notë histerike.)
GAZETARJA: (Bërtet në mikrofon, duke u përpjekur të mposhtë zhurmën) MOS MË SHKËPUTNI! KTHEHEMI NË TRANSMETIM! ZONJA DHE ZOTËRINJ, NUK ËSHTË NJË! PËRSËRIS, NUK ËSHTË NJË! KA NJË TË DYTË!
GAZETARJA: (Bën gjeste të ethshme drejt operatorit) Filmo! Filmo reagimet! Pikërisht kështu! Një rinoqeront i dytë sapo kaloi, por në drejtimin e KUNDËRT! Situata po përshkallëzohet nga absurde në plotësisht të pakontrollueshme! Ky ishte më i vogël! Apo ndoshta më i shpejtë? Jo, definitivisht ishte tjetër! Kishte dy brirë! I pari ishte me një! Kjo do të thotë se kemi një rinoqeront afrikan, si dhe një aziatik! Çfarë po ndodh në këtë qytet?!
Drita: Shiko këtu ëeshtë magazine jonë……
GAZETARJA: (Drejton mikrofonin drejt britmës) Tragjedi në transmetim! Po bëhemi dëshmitarë të dëmeve kolaterale! Një mace sapo u bë viktimë e invazionit të rinoqerontëve!
(Shfaqet ZONJA E SHTËPISË pa shportë, por me një mace të ngordhur dhe të përgjakur në duar.)
ZONJA E SHTËPISË (qan): Më shkeli macen, më shkeli macen!
GAZETARJA: (I afrohet asaj me mikrofon) Zonjë, ndajeni dhimbjen tuaj me gjithë botën! Si ndiheni në këtë moment tragjik?
PRONARI (Kamarieres): Kjo nuk do të thotë se duhet të thyejmë gota!
ZHANI: Nuk ishte i njëjti rinoqeront. Ai që kaloi më parë kishte dy brirë mbi hundë, ishte një rinoqeront Azie, ndërsa ky i tanishmi nuk kishte veçse një bri, ishte një rinoqeront Afrike!
BERANZHEJA, befas i nxehur, Zhanit: Ju po thoni budallallëqe!… Si dreqin bërë që i dalluat brirët majë hundës? Bisha kaloi me një shpejtësi të tillë saqë ne mezi e vumë re…
FILOZOFI (Zotërisë së Vjetër): Duhet të analizojmë. Gazetarja pretendon se i pari ishte me një bri, afrikan. Dhe i dyti me dy, aziatik. Kjo sugjeron një koordinim ndërkombëtar.
ZHAN (Bérenger-it): Koka ime nuk është e turbulluar si e juaja! Në lajme e thanë! Unë numëroj shpejt dhe mendja ime është e kthjellët.
BÉRENGER (i irrituar, Zhan-it): Budallallëqe! Këto janë budallallëqe!
ZONJA E SHTËPISË (qan dhe përkund macen e ngordhur): E gjora macja ime!
LOGJISIENI, Amvisës: Nuk keni ç’i bëni Zonjë, të gjitha macet janë qenie të vdekshme! Duhet mbledhur mendja.
ZHAN (Bérenger-it): Guxoni të pretendoni se unë flas budallallëqe? Unë u besoj mediave!
BERANZHEJA, Zhanit: Kurse ju nuk jeni veçse një mburravec! (Duke e ngritur zërin:) Një pedant…
I ZOTI I KAFENESË, Zhani dhe Beranzhesë: Zotërinj, Zotërinj! Jo para kamerave!
BERANZHEJA, Zhanit duke vazhduar:… një pedant që nuk është i sigurt për njohuritë që ka, mbasi, mbi të gjitha, është rinoqeronti i Azisë që ka një bri mbi hundë, kurse rinoqeronti i Afrikës ka dy…
(Personazhet e tjerë largohen nga Amvisa dhe i rrethojnë Zhanin e Beranzhenë që diskutojnë me zë të lartë).
ZHANI, Beranzhesë: E keni gabim, është krejt e kundërta!
BERANZHEJA: E vëmë me bast?
ZHANI, Beranzhesë: Nuk ve bast me ju unë! Dy brirët i keni vetë majë kokës! Racë aziatike!
GAZETARJA: (I pëshpërit operatorit) Pamje e shkëlqyer! Konflikt! Vazhdo të filmosh!
BÉRENGER (i tërbuar): Ata janë të verdhë!
ZHAN (Bérenger-it): Me ju nuk flas më! Pijanec! (të gjithëve): Mirupafshim, zotërinj!
(Zhan largohet nga skena. Të gjithë e shikojnë të habitur. Gazetarja kthehet nga kamera.)
GAZETARJA: Ja pra, zonja dhe zotërinj, si një anomali zoologjike shndërrohet në një kataklizëm social, duke ndezur paragjykime të fshehura! Tensioni po përshkallëzohet! Kthehemi në studio, por mbetemi vigjilentë! Léonie Pelletan, për lajmet!
(Ajo i bën shenjë operatorit dhe ata largohen shpejt nga skena.)
KAMERIERJA, Amvisës: Ejani, Zonjë, ta vëmë brenda në kuti.
AMVISA, duke qarë me të madhe: Kurrë! kurrë!
LOGJISIENI, duke marrë pjesë më në fund në bisedë: Zotërinj, më falni që po ndërhyj. Po nuk është çështja aty. Siç e vutë re edhe vetë, debati ju çoi në një problem ku u ngatërruat edhe vetë. Ju i bëtë pyetjen vetes, që në fillim, nëse rinoqeronti që kaloi tani ishte ai i pari apo ishte një tjetër. Pikërisht kësaj pyetjeje i duhet përgjigjur.
Ja se si: ju mund të keni parë dy herë me radhë të njëjtin rinoqeront që kishte vetëm një bri… Ashtu siç mund të keni parë dy herë me radhë të njëjtin rinoqeront me dy brirë. Përveç kësaj ju mund të keni parë në fillim një rinoqeront me një bri, pastaj një tjetër gjithashtu vetëm me një bri. Gjithashtu një rinoqeront të parë me dy brirë, pastaj një rinoqeront të dytë me dy brirë. Tani: në qoftë se ju ju do të kishit parë radhën e parë një rinoqeront me dy brirë dhe radhën e dytë një rinoqeront me një bri, edhe kjo
nuk do të na lejonte të nxirrnim asnjë përfundim, sepse mund fare bukur që gjatë kësaj kohe rinoqeronti të ketë humbur njërin nga brirët.
BERANZHEJA: E kuptoj, por…
LOGJISIENI: Në qoftë se ju do të mund të provoni se radhën e parë keni parë një rinoqeront me një bri dhe radhën e dytë, rinoqeront me dy brirë. që prej këtij çasti, ne do të mund të konkludonim se kemi të bëjmë me dy rinoqerontë të ndryshëm, mbasi ka pak mundësi që një bri i tyre të mund të mbijë brenda pak minutash sa që të duket mbi hundën e një rinoqeronti… Një gjë e tillë do ta bënte një rinoqeront aziatik apo afrikan një rinoqeront afrikan apo aziatik. Tani, një gjë e tillë është e pamundur sipas logjikës së shëndoshë, mbasi një krijesë nuk mund të lindë në dy vende në të njëjtën kohë.
BERANZHEJA, Logjisienit: E gjithë kjo është çmenduri dhe kjo nuk e zgjidh çështjen.
LOGJISIENI, Beranzhesë duke buzëqeshur me një shprehje besimi në vetvete: Ç’është e vërteta, i dashuri zotëri, vetëm në këtë mënyrë problemi është shtruar në mënyrë korrekte. Mirupafshim, Zotërinj. (Ai kthehet dhe del nga e djathta i ndjekur nga Zotëria Plak.).
I ZOTI I KAFENESË: Ai ka të drejtë, kështu është! Ne nuk mund të lejojmë që macet tona të shkelen nga rinoqerontë apo çfarëdo gjë tjetër!
DYQANXHIU: Ne nuk mund ta lejojmë!
BERANZHEJA: Nuk duhej të isha zënë me Zhanin! (Të Zotit të Kafenesë.) Më sillni një gotë konjak! Një dopio!
AKTI I DYTË SKENA E PARË
DEKORI: Një studio televizive e ndriçuar fort. Në qendër ka një tavolinë të rrumbullakët. Prezantuesja, LÉONIE PELLETAN, energjike dhe dramatike, ulet në mes. Në të dy anët e saj janë ulur të ftuarit: nga njëra anë janë DEZI dhe DUDARD, dhe nga tjetra – BOTARD dhe ZOTI PAPILLON. Ka një karrige bosh. Një mbishkrim në murin video pas tyre thotë: “PIKA E NXEHTË: Kriza e rinoqerontëve – fakt apo histeri?”
GAZETARJA: Mirëmbrëma, të nderuar shikues! Unë jam Léonie Pelletan dhe ju jeni me edicionin special të “Pika e nxehtë”. Sot do të debatojmë temën që e ndau qytetin tonë në dysh – shfaqja misterioze e rinoqerontëve. Fakt apo histeri e koordinuar? Fillojmë me zotin Botard. Ju pretendoni se e gjithë kjo është…
BOTARD: Trillime, trillime të gjitha! Mungon dokumentacioni! Ku është certifikata e lindjes së këtij rinoqeronti? A ka regjistrim adrese? Gjithçka është propagandë!
DEZI: Unë e pashë me sytë e mi!
DUDARD: Është e shkruar, s’keni ç’i bëni, është e shkruar! Nuk mund ta mohoni.
BOTARD (me përbuzjen më të thellë): Pfff! Gazetat!
GAZETARJA: Le të jemi konstruktivë. Zoti Papijon, ju jeni shef në një shtëpi botuese prestigjioze, njeri i rendit. Çfarë shkruan në gazetë?
ZOTËRI PAPIJONI: “Dje, të diel, në qytetin tonë, në sheshin e Kishës, në orën e aperitivit, një mace u shkel me këmbë nga një pakiderm”.
DEZI: Nuk ndodhi tamam në sheshin e Kishës!
GAZETARJA: Zoti Botard, një koment?
BOTARD: Nuk u besoj burimeve anonime. Çfarë mace? Është fjala për një mace apo për një dac? Ç’ngjyrë ishte? Ç’racë ishte? Unë nuk jam racist, përkundrazi jam antiracist, por duhet të jemi të saktë! Kjo mund të ketë qenë një provokim, me qëllim destabilizimin e tregut të ushqimit për mace!
DUDARD: Por nuk bëhet fjalë për këtë!
LÉONIE PELLETAN: Zotërinj, ju lutem! Zonjushë Dezi, ju jeni dëshmitare okulare. (Në këtë moment Berenzhe hyn me kujdes në studio, shikon rreth e rrotull i hutuar dhe ulet në karrigen bosh. Duket i përgjumur dhe i turbullt.)
DEZI: Po unë po ju them se e pashë, unë e pashë vetë me këta sy rinoqerontin. Jam gati të ve dorën në zjarr.
BOTARDI: Ç’janë këto fjalë! Ju dija një vajzë me mend në kokë. Sigurisht ka qenë një plesht i shkelur nga një mi. Jugorët kanë një imagjinatë tepër të pasur.
GAZETARJA: Ah, ja ku po na bashkohet edhe i ftuari ynë i fundit, zoti Berenzhe, gjithashtu një dëshmitar okular. Mirë se erdhët. Na tregoni, edhe ju patë rinoqerontë?
BERENZHE (me një ton natyral, sikur bëhet fjalë për diçka të zakonshme): Po pra, e pashë.
BOTARD (duke u kthyer): Pfffff!
DEZI: Ja, e shihni që nuk jam e çmendur.
BOTARD (ironikisht): O! Zoti Berenzhe e thotë nga mirësjellja. (Bën një gjest pas shpinës së Berenzheyë, sikur po ngre një gotë.) Ai ka një imagjinatë të pasur. Tek ai gjithçka është e mundur.
BERENZHE: Nuk isha vetëm kur pashë rinoqerontin! Ose dy rinoqerontët.
BOTARD: As nuk e di sa kanë qenë!
GAZETARJA: Një apo dy, zoti Berenzhe? Ky është një saktësim i rëndësishëm për debatin tonë.
BERENZHE: Epo… isha me mikun tim Zhan… i pari ishte me një bri… ose me dy brirë… pikërisht aty është problemi.
BOTARD: Kjo histori është goxha e çmendur! Rinoqeronti juaj është një mit! Si pjatat fluturuese!
DEZI: Unë u besoj pjatave fluturuese! Ndoshta rinoqerontët janë sonda jashtëtokësore!
LÉONIE PELLETAN: (Me vendosmëri) Hipotezë interesante! Por ndërsa ne këtu debatojmë për teorinë, në rrugë po ndodh një tragjedi e vërtetë, e prekshme. Viktima e parë e konfirmuar e krizës së rinoqerontëve. Po lidhemi drejtpërdrejt me funeralin e maces, të shkelur më herët sot. Koleg, jeni në transmetim!
(Dritat në studio zbehen. Në murin-video shfaqet mbishkrimi “LIVE: LAMTUMIRA E FUNDIT”. Pamja tregon ZONJËN E SHTËPISË, veshur me një vello të zezë, e cila qan me dënesë mbi një kuti këpucësh para kafenesë. Pranë saj janë PRONARI dhe KAMARIERJA. Një REPORTER dramatik mban një mikrofon.)
REPORTERI: Léonie, ndodhemi në vendin e një tragjedie të papërshkrueshme. Këtu, në këtë kuti këpucësh, nuk shtrihet thjesht një mace, por një simbol i pafajësisë sonë të humbur. Zonjë, cilat ishin fjalët e fundit të Puçit?
ZONJA E SHTËPISË: (Qan me dënesë) Ai… ai vetëm mjaulliu… sikur donte të thoshte “Pse?”.
I ZOTI I KAFENESË: (I pëshpërit reporterit) Ky funeral po m’i largon klientët. A mund të bëhet pak më shpejt?
KAMARIERJA: (Vendos një majdanoz të fishkur mbi kuti) Ai ishte aq i mirë! Kurrë nuk gërvishte mobiliet!
Drita : Ah Unë nuk kam kohë me presin klientët
FILOZOFI (shfaqet papritur në kuadër): Të gjitha macet janë të vdekshme. Sokrati është i vdekshëm. Rrjedhimisht Sokrati është mace. Dhe kjo mace është Sokrati. Lamtumirë, mendimtar i madh!
REPORTERI: Fjalë të fuqishme nga filozofi lokal! Një pamje vërtet rrëqethëse. Simbol i humbjes sonë kolektive. Ju kthejmë lidhjen në studio, Léonie.
(Reportazhi mbaron. Dritat në studio ndizen përsëri. Të gjithë janë në shok.)
GAZETARJA: Faleminderit për lidhjen. Një skenë vërtet… mbresëlënëse. Zoti Botard, komenti juaj?
BOTARD: Funeral i organizuar! Ky është një aksion PR! Kush paguan për këtë? Prodhuesit e faculetave, për të rritur shitjet! Dhe a e vutë re majdanozin? Kjo është një shenjë e qartë nga lobi agrar, i cili synon të shkaktojë një deficit artificial dhe të rrisë çmimin! Gjithçka është e lidhur!
DEZI: (Qan) Ishte kaq bukur… Puçi u rilind në energji të pastër! Tani ai është i lirë nga prangat e mishit! Duhet të kapemi të gjithë për dore dhe të këndojmë një këngë për ngjitjen e tij! Ommm, Puçi, ommm…
ZOTËRI PAPIJONI: A duhet t’i jap leje zonjës për zi? A ka të drejtë për diçka të tillë për një kafshë shtëpiake? Kjo nuk është e rregulluar me kodin e punës! Dhe nëse rezulton se macja ka qenë e shërbimit, për shembull për të gjuajtur minj në arkiv, a është ky një aksident në punë?
DUDARD: Kjo ngre çështjen e dëmeve pasurore, të shkaktuara nga një objekt biologjik i paidentifikuar. Macja mund të konsiderohet si një send i luajtshëm. Pronarja ka të drejtë të padisë… kë në të vërtetë? Rinoqerontin si person fizik, apo llojin Rhinocerotidae si person juridik?
BOTARD: Ju jeni pjesë e komplotit! Sistemi gjyqësor dëshiron të krijojë një precedent të ri ligjor, për të na gjykuar për çdo gjë!
GAZETARJA: Pyetje, pyetje dhe asnjë përgjigje! Por ndërsa debati zien, kemi një tjetër lidhje speciale nga holli i televizionit tonë! (Në murin video shfaqet një pamje nga një kamerë sigurie. Rinoqeronti-Gjedhë ka rrëzuar një palmë në vazo dhe tani po përpiqet ta “mbjellë” përsëri, duke e shtyrë me kujdes me bririn e tij në një cep.)
DEZI: Shikoni! Ai kujdeset për natyrën! Rinoqerontët janë mbrojtësit e ekuilibrit ekologjik!
ZOTËRI PAPIJONI: Kjo palmë është një aktiv i firmës! Kush do të paguajë për amortizimin?!
DUDARD: Veprimi mund të interpretohet si “përmirësim i interierit”, dhe jo si vandalizëm. Madje mund të na padisë për kushte të këqija pune, nëse ajri nuk ka qenë mjaftueshëm i pastër!
BOTARD: Është i stërvitur! Ja ku po jua them, gjithçka është një inskenim! Shikoni saktësinë në lëvizjet e tij! Ky është një ish-artist cirku, i infiltruar nga një shërbim i huaj sekret!
GAZETARJA: (Ngrihet dhe kthehet nga kamera. Zëri i saj dridhet nga një emocion i shtirur, ndërsa pas saj të tjerët bërtasin mbi njëri-tjetrin.) Pra, të nderuar shikues, kjo ishte “Pika e nxehtë”! Çfarë mësuam sot? Se e vërteta është subjektive. Se macet janë të vdekshme. Dhe se çdo tragjedi mund të përdoret për qëllime politike, ekonomike dhe madje edhe kopshtarie. Debati mbaroi, jo sepse gjetëm përgjigje, por sepse realiteti u bë aq absurd, sa çdo pyetje është e pakuptimtë. Unë isha Léonie Pelletan. Natën e mirë dhe… kini kujdes në rrugë. Dhe mos harroni të siguroni kafshët tuaja shtëpiake.
PERDJA
SKENA E DYTË
(Mbyll portën dhe ikën.)
ZHANI, përherë shtrirë, kurrizin kthyer publikut, me një zë të ngjirur: Kush është?
BERANZHEJA: Kam ardhur për t’ju parë, i dashuri Zhan.
ZHANI: Kush është aty? Nuk ke shkuar në zyrë
BERANZHEJA: Jo nuk do të punoj më
ZHANI, Përherë me kurrizin të kthyer: Uluni. Çudi, nuk e njoha fare zërin tuaj. .
BERANZHEJA: Edhe unë po ashtu, nuk e njoha zërin tuaj.
ZHANI, përherë kthyer me kurriz: Uluni.
BERANZHEJA: (Zhani përgjiget me një si gromësimë) E dini, Zhan, u tregova tamam mendjelehtë duke bërë fjalë me ju për një histori të tillë.
BERANZHEJA: Dje…
ZHANI: Çfarë dje? Ku dje?
BERANZHEJA: E paskeni harruar? Është për punë të atij rinoqeronti, të atij rinoqeronti të mallkuar.
ZHANI: Ah, po, më kujtohet… Po kush jua tha se ata dy rinoqerontë ishin të mallkuar?
BERANZHEJA: Kjo është një mënyrë së shprehuri.
ZHANI: Mirë. Tani të mos i zëmë më në gojë.
BERANZHEJA: Kjo është shumë xhentile nga ana juaj.
ZHANI: E pastaj?
BERANZHEJA: Megjithatë dëshiroj t’ju them se më vjen shumë keq që unë ngula këmbë ashtu… me kokëfortësi, me kryeneçësi… me inat… jo, shkurt… Unë u solla tamam si një budalla.
ZHANI: Nuk habitem aspak me ju.
BERANZHEJA: Më falni.
ZHANI: Nuk e ndjej veten mirë. (Kollitet).
BERANZHEJA: Prandaj jeni këtu. E dini si është puna, Zhan, ne në fakt kemi pasur të drejtë që të dy.
ZHANI: Për çfarë?
BERANZHEJA: Ne kemi pasurë të drejt. Në qytet ka lloj lloj Rinoqeronti.
ZHANI: Këtë ju thosha edhe unë. Sidoqoftë, ca më keq.
BERANZHEJA: Po, ca më keq.
ZHANI: Ose ca më mirë, si ta marrësh.
BERANZHEJA, duke vazhduar: Nga vinë të parët, nga vinë të tjerët ose: nga vinë të tjerët, nga vinë të parët, kjo pak rëndësi ka. E vetmja gjë që ka rëndësi sipas meje është vetë qenia e rinoqerontit në vetvete, mbasi…
ZHANI, duke u kthyer e duke ndenjur shesh në shtrat, përballë Beranzhesë: Nuk e ndjej veten mirë, nuk e ndjej veten mirë!
BERANZHEJA: Uluni! Po ç’keni kështu?
ZHANI: As unë nuk e di, një shqetësim, një ligështim…
BERANZHEJA: Ndjen dobësi?
ZHANI: E kundërta. Më duket sikur ziej i gjithi.
BERANZHEJA:. Kjo mund t’i ndodhë kujtdo.
ZHANI: Mua, kurrë.
BERANZHEJA: O ju paskeni forc.Energjia e tepërt, është edhe kjo nga njëherë e keqe. Prish krejt ekuilibrin e sistemit nervor.
ZHANI: Ekuilibrin e kam fare në rregull. (Zëri i Zhanit sa vjen e bëhetpërherë e më i ngirur). Shpirtërisht e trupërisht jam fare mirë. Trashëgimia ime…
BERANZHEJA: Sigurisht, sigurisht. Megjithatë, mos jeni ftohur gjë. Mos keni gjë ethe?
ZHANI: Nuk e di. Po, me siguri duhet të kem pak ethe. Më dhemb koka.
BERANZHEJA: Një migrenë e vogël. Unë po ju lë vetëm, nëse dëshironi.
ZHANI: Qëndroni. Ju nuk më bezdisni aspak.
BERANZHEJA: Ju paskeni edhe pak rrufë.
ZHANI: Rrufë?
BERANZHEJA: Po pak rrufë. Prandaj dhe nuk e njihja zërin ruaj.
ZHANI: E përse u dashka të jem me rrufë? Zëri im nuk ka ndryshuar aspak, mua më duket se është zëri juaj që ka ndryshuar
BERANZHEJA: Zëri im?
ZHANI: E përse jo?
BERANZHEJA: Ka mundësi. Nuk e kisha vënë re.
ZHANI: E ç’gjë jeni ju në gjendje të vini re? (Duke e çuar dorën në ballë.) Në fakt duhet të jetë balli që më dhemb. Diku do ta kem përplasur, s’ka dyshim. (Zëri i tij bëhet akoma më i ngjirur.)
BERANZHEJA: Kur e paskeni përplasur:
ZHANI: Nuk e di. Nuk më kujtohet.
BERANZHEJA: Do t’ju kishte dhimbur.
ZHANI: Mbase e kam përplasur në gjumë.
BERANZHEJA: Do të ishit zgjuar. Me siguri duhet të keni parë ëndërr sikur keni përpiasur ballin diku.
ZHANI: Unë nuk shikoj kurrë ëndrra.
BERANZHEJA:. (Duke iu afruar Zhanit). Po ta kishit përplasur gjëkundi, tani do të kishit ndonjë xhungë. (Duke parë Zhanin.) Por pa ndalni, po, ju paskeni me të vërtetë një xhungë këtu.
ZHANI: Një xhungë?
BERANZHEJA: Një xhungë fare të vogël.
ZHANI: Ku?
BERANZHEJA, duke treguar ballin e Zhanit: Ja, mu këtu mbi hundë. Po e therras mjekun.
ZHANI: Nuk kam xhunga unë. Asnjë në familjen time nuk ka pasur xhunga.
BERANZHEJA: Më falni, unë nuk dua kurrë që t’ju mërzis.
ZHANI: Nuk kam nevojë për mjek.
ZHANI: Ata i shpikin sëmundjet, ata i shpikin sëmundjet!
BERANZHEJA: Mbase është e vërtetë që i shpikin. Por ata edhe i shërojnë sëmundjet që shpikin.
ZHANI: Unë nuk kam besim veçse te veterinerët.
BERANZHEJA, i cili e kishte lëshuar pulsin e Zhanit, e zë atë sërish: Venat tuaja më duken sikur kanë nisur të fryhen. Janë plot gjak.
ZHANI: Kjo është shenjë force.
BERANZHEJA: Natyrisht, është një shenjë shëndeti dhe force. Megjithatë… (Ai vë re më nga afër parakrahun e Zhanit, i cili me githë përpjekjen e Beranzhesë, arrin ta tërheqë me rrëmbim.).
ZHANI: Ç’keni kështu që më vëreni sikur të isha një bishë e rrallë?
BERANZHEJA: Lëkura juaj…
BERANZHEJA: Më duket… po, më duket sikur ajo po ndryshon ngjyrë në çast. Po bëhet e gjelbër. (Ai kërkon të kap sërish dorën e Zhanit.) Bile edhe po ashpërsohet.
BERANZHEJA, me vete: Duhet të jetë gjë më e rëndë nga ç’mendoja. (Zhanit) Duhet thërritur mjeku. (Ai shkon drejt telefonit.).
ZHANI: Lëreni rehat. (Turret te Beranzheja dhe e shtyn. Beranzheja luhatet.) Përzihuni në ato punë që ju hyjnë në punë.
BERANZHEJA: Mirë, mirë. Unë e kam për të mirën tuaj.
ZHANI, duke u kollitur e duke marrë frymë me zhurmë: Të mirën time e di më mirë nga ju.
BERANZHEJA: Ju mezi po merrni frymë.
ZHANI: Njeriu merr frymë ashtu si i vjen për të marrë frymë! Juve nuk ju pëlqen frymëmarrja ime, mua nuk më pëlqen frymëmarrja juaj. Ju merrni frymë shumë dobët, as dëgjoheni fare, sikur do të vdisni, nga një çast në tjetrin.
BERANZHEJA: Me siguri nuk kam forcën tuaj.
BERANZHEJA: I dashuri Zhan…
ZHANI: Unë nuk jam Zhani juaj i dashur.
BERANZHEJA: Ju qenkeni shumë mizantrop sot.
ZHANI: Po, jam mizantrop, mizantrop, mizantrop, më pëlqen të jem mizantrop.
BERANZHEJA: dhe këto rroba më bëjn të kruhem…
ZHANI: Unë po ju them se kjo nuk është një gjë aq e keqe sa mendoni ju! Fundi i fundit, rinoqerontët janë krijesa si ne dhe kanë të drejtë të jetojnë ashtu si dhe ne!
BERANZHEJA: Me kusht që të mos të shkatërrojnë të drejtën tonë për të jetuar.
ZHANI: Nëse e shkatrrojm gjithe civilizimin njerzor kemi për të jetuar më mire dhe humanizmi do të marr fund. Ju nuk jeni gjë tjetër veç se nj[ sentimental I vonuar dhe qesharak. Unë jam rinoqeront mua më pëlqejn ndrzshimet.
BERANZHEJA: Ju nuk keni as tradita as zakone as gjuhë e as moral.
ZHANI: Për moralin mos me flisni.. Morali gjë forte e bukur . moralin e kam këtu.
BERANZHE; Ju doni ta zavendësoni ligjin e moralit me atë të gjunglës.
ZHANI: Ju nuk keni moral, Cfar dreqin keni ju. Ne e kemi pushtetin apsolut.
BERANZHEË: MOS U BONI RINOQERONT .. MOS U BONI RINOQERONT.
AKTI I TRETË
DYDARD: Qetësohuni, pra, dhe uluni. DO TË KENI KOKËDHIMBJE
BERANZHEJA: Po, keni të drejtë, duhet qetësi. (Shkon dhe ulet.) Nuk po e marr dot veten, ju e kuptoni.
DYDARD: Për shkak të Zhanit, e di.
BERANZHEJA: Po. Për shkak të Zhanit, sigurisht, edhe për shkak të të tjerëve, gjithashtu.
DYDARD: E kuptoj fare mirë që një gjë e tillë t’ju ketë shokuar kështu.
BERANZHEJA: Doja t’ju shikoja në vendin tim. Zhani ishte miku im më i mirë. Gjithë ai ndryshim i beftë që ndodhi m’u përpara syve të mi, zemërata e tij e furishme!
DYDARD: Dakord. Ju pësuat një zhgënjim të madh, e kuptoj. Po tani mos e mendoni më. ■
BERANZHEJA: E si të mos e mendoj më! Ishte një djalë kaq i njerëzishëm, mbrojtës i madh i humanizmit! Kush mund ta besonte! Ah, ai! Njiheshim prej kohësh… nuk mbahet mend qëkur! Kurrë nuk do të më kishte shkuar në mendje se ai do të ndryshonte në këtë mënyrë. Isha më i sigurt për atë se sa për veten!… Dhe të ma punojë kështu, mua…
DYDARD: Nuk ka asnjë dyshim që një gjë e tillë nuk ishte drejtuar posaçërisht kundër jush!
BERANZHEJA: Megjithatë kështu dukej! Sikur ta kishit parë se në ç’gjendje ishte… shprehjen e fytyrës së tij…
DYDARD: Kjo ngjau nga që u ndodhët rastësisht në shtëpinë e tij. E njëjta gjë kishte për të ndodhur me këdo tjetër.
BERANZHEJA: Përpara meje, duke marrë parasysh këtu të kaluarën tonë të përbashkët, ai duhej të ishte përmbajtur.
DYDARD: Pandehni se jeni qendra e botës dhe se çdo gjë që ndodh ju përket personalisht! Po nuk jeni aspak nishani universal që t’ju qëllojnë të tjerët!
BERANZHEJA: Mbase keni të drejtë. Do të mundohem të arsyetoj edhe unë kështu si ju. Megjithatë fenomeni në vetvete është shqetësues. Të them të vërtetën, mua kjo më ka trullosur fare. Si ta shpjegosh?
DYDARD: Hë për hë, edhe unë nuk i gjej dot një shpjegim të kënaqshëm. Konstatoj faktet, i regjistroj. Kaq. Por për deri sa ekziston, një gjë e tillë duhet edhe të shpjegohet. Këto janë kuriozitete të natyrës, çudira, ekstravaganca, lodra, kushedi?
BERANZHEJA: Zhani ishte shumë krenar. Unë nuk kam ambicione. Unë kënaqem me atë që jam.
DYDARD: Kushedi, mbase i pëlqen ajri i pastër, fshati, hapësira… mbase kishte nevojë të shplodhej ca. Këto nuk i them për ta justifikuar…
BERANZHEJA: Ju kuptoj. Megjithatë, edhe nëse do të më akuzoni se më mungon shpirti sportiv dhe se jam një borgjez i vogël, i ngujuar në botën time të mbyllur, prapëseprapë nuk do të lëvizja nga vendimet e mia.
DYDARD: Të gjithë ashtu do të bënim, patjetër… Atëherë përse të shqetësoheni kot për ndonjë rast rinoqeronti? Kjo fare bukur mund të jetë edhe një sëmundje.
BERANZHEJA: Ashtu është dhe unë kam frikë se mos më ngjitet.
DYDARD: Oh, as mos t’ju shkojë mendja në një gjë të tillë. T’ju them të vërtetën, ju po i jepni shumë rëndësi një gjëje të tillë. Shembulli i Zhanit nuk është simptomatik, nuk përfaqëson asgjë, e thoni edhe ju vetë se Zhani ishte mendjemadh. Sipas meje, më lejoni të flas keq për mikun tuaj, ai ishte një njeri i eksituar, pak i egër, një ekscentrik, dhe tipa të tillë origjinalë nuk merren në konsideratë. Është tipi mesatar që llogaritet.
BERANZHEJA: Atëherë kjo u sqarua. Ju e shikoni edhe vetë se pak më parë nuk e shpjegonit dot një fenomen të tillë. Kurse tani më dhatë një shpjegim të pranueshëm. Por, për t’u katandisur në atë gjendje, ai duhet patjetër të ketë pasur një krizë, një shpërthim marrie… E megjithatë, ai kishte edhe një tog argumentesh, dukej sikur e kishte menduar thellë këtë çështje, vendimin e kishte pjekur mirë në mendje… Po Bëfi, edhe Bëfi ishte i marrë?… po të tjerët, po të tjerët?…
DYDARD: Mbetet hipoteza e epidemisë. Është tamam si gripi. Epidemira kemi parë plot.
BERANZHEJA: Kjo është e vërtetë, ajo që thoni është me mend, është një fjalë që të qetëson… ose mbase, përkundrazi, është diçka më e rëndë akoma? (Dëgjohen rinoqerontët që baresin revan nën dritaren e fundit.) Ja, i dëgjoni? (Turret në dritare.)
DYUARD: Lërini rehat ata! (Beranzheja e mbyll dritaren.) E përse ju shqetësuakan kaq shumë këta? Ju jeni bërë si një makth. Nuk është mirë kështu. Do të shkatërroheni nga nervat. Keni pësuar një shok, nuk ka dyshim! Mos kërkoni belara të tjera. Përpiquni ta merrni veten, këtë të bëni.
BERANZHEJA: Dua të di nëse jam i imunizuar.
DYDARD: Sidoqoftë nuk është diçka vdekjeprurëse. Ka sëmundje që janë të shëndosha. Unë jam i sigurt se, po të dojë njeriu, shërohet. Do t’ju kalojë, keni për të parë.
BERANZHEJA: Me siguri një gjë e tillë duhet të lërë edhe gjurmë! Një disekuilibër i tillë organik nuk mund të mos lërë…
DYDARD: Është diçka kalimtare, mos u shqetësoni.
BERANZHEJA: Jeni i sigurt?
DYDARD: Kështu besoj, po, kështu supozoj.
BERANZHEJA: Por po të duash të mos e marrësh këtë sëmundje, apo jo, po të duash të mos të të ngjitet kjo sëmundje, që është një sëmundje nervore, ajo nuk do të ngjitet kurrë, nuk do të ngjitet kurrë!… A doni një gotë konjak? (Ai shkon drejt tryezës ku është shishja.)
DYDARD: Mos u shqetësoni, nuk pi, faleminderit. Në qoftë se doni të pini ju, mos u trazoni për rnua, pini, por vetëm kini kujdes, se mund tju dhëmbë koka më shumë pastaj.
BERANZHEJA: Alkooli bën mirë kundër epidemive. Të imunizon. Për shembull, vret mikrobet e gripit.
DYDARD: Megjithatë mund të mos vrasë të gjitha mikrobet e të gjitha sërnundjeve. Për sa i përket rinoqerontit, nuk dihet akoma.
BERANZHEJA: Zhani nuk pinte kurrë alkool. Dhe mburrej me këtë. Mbase është edhe për këtë që… mbase është kjo që shpjegon prirjen e tij… (I zgjat Dydardit një gotë të mbushur.) Vërtet nuk doni?
DYDARD: Jo, jo, nuk pi kurrë para bukës. Faleminderit.
BERANZHEJA, e kthen të gjithë gotën, duke e mbajtur shishen me dorën tjetër, kollitet.
DYDARD: E shikoni, e shikoni, nuk e duroni dot. Ju bën që të kolliteni.
BERANZHEJA., i shqetësuar. Po, më bën që të kollitem. Po si u kollita?
DYDARD: Ashtu si kolliten të gjithë njerëzit kur pinë ndonjë gjë pak të fortë.
BERANZHEJA, duke vajtur e duke lënë gotën e shishen në tryezë: Nuk ishte ndonjë kollë ca e çuditshme? A ishte me të vërtetë një kollë krejtësisht njerëzore?
DYDARD: Ç’është kjo që thoni? Ishte një kollë prej njeriu. Ç’kollë tjetër mund të ishte?
BERANZHEJA: Nuk e di… Një kollë prej kafshe, mbase… A kolliten rinoqerontët?
DYDARD: Shikoni këtu, Beranzhe, jeni duke u bërë qesharak, jeni duke i krijuar vetes, bëni ca pyetje absurde… Ju kujtoj se pak më parë e thatë bukur se mënyra më e mirë për t’u ruajtur nga kjo gjë është vullneti.
BERANZHEJA: Po, natyrisht.
DYDARD: Epo mirë atëherë, tregoni që keni vullnet.
BERANZHEJA: Unë ju siguroj që kam…
DYDARD: … Provojani vetvetes, ja, mos pini konjak… kështu keni për të qenë më i sigurt me veten…
BERANZHEJA: Ju nuk dashkeni të më kuptoni. Unë po ju them se këtë e bëj thjesht për t’u ruajtur nga më e keqja, po, e kam llogaritur këtë. Kur nuk do të ketë më epidemi, edhe unë nuk kam për të pirë më. Këtë vendim, nga ana tjetër, e kisha marrë pa filluar këto ngjarje. E kam shtyrë përkohësisht.
DYDARD: Ju krijoni justifikime.
BERANZHEJA: Ah, ashtu besoni?… Sidoqoftë, kjo nuk ka asnjë lidhje me ato që po ndodhin.
DYDARD: Kush e di?
BERANZHEJA, i trembur: Kështu mendoni ju? Mendoni se një gjë e tillë përgatit terrenin! Unë nuk jam alkooiik. (Shkon drejt pasqyrës, shikohet). Mos vallë rastësisht… (Vë dorën në fytyrë, prek ballin nën rrobën me të cilën e ka lidhur.) Asgjë nuk ka ndryshuar, nuk më ka bërë dëm, kjo është provë që gjithçka shkon mirë… ose që së paku nuk ka asgjë të dyshimtë.
DYDARD: Bëra shaka, Beranzhe. Ju ngacmoja. I shikoni të gjitha të zeza, kini mendjen se kështu do të bëheni nevrastenik. Kur do ta mirrni veten nga. ky shok, nga depresioni juaj dhe kur do të mund të dilni, për të marrë ca ajër, keni për ta parë se sa mirë do ta ndjeni veten. Tërë këto mendime të zymta që keni, do t’ju zhduken.
BERANZHEJA: Të dal? Edhe kjo duhet bërë. Ja kam frikën atij çasti. Me siguri që do t’i ndesh rrugës…
DYDARD: E pastaj? Mjafton që të mos u dilni përpara e t’u preni rrugën. Nga ana tjetër, nuk janë edhe aq shumë.
BERANZHEJA: Unë nuk shoh veçse ata. Do të më thoni se kjo është një gjë morboze nga ana ime.
DYDARD: Ata nuk ju ngacmojnë fare. Po t’i lesh të qetë, ata as që duan t’ia dinë për ne. Fundja, nuk janë të këqinj. Bile kanë edhe një farë pafajësie natyrore, po, pastërti shpirtërore. Nga ana tjetër, unë e bëra me këmbë tërë shëtitoren që të vija te ju. Shikomëni, ja tek jam, shëndoshë e i gjallë, nuk më ngacmuan fare.
BERANZHEJA: Unë, mjafton t’i shikoj, e turbullohem i gjithi. Më dridhen nervat. Po nuk nxehem, jo nuk nxehem, se të nxehurit kushedi ku të çon, prandaj ruhem, por ndjej këtu diçka (tregon zemrën), diçka që më shtrëngon në zemër.
DYDARD: Deri në një farë mase, keni të drejtë që t’ju – bëjë kaq përshtypje. Megjithatë e teproni. Duhet të keni më shumë humor, kjo është e meta juaj, nuk keni humor. Gjërat duhen marrë lehtazi, pa u lidhur shumë pas tyre.
BERANZHEJA: Unë bëhem solidar me çdo gjë që ndodh. Marr pjesë, nuk mund të rri indiferent.
DYDARD: Mos i gjykoni të tjerët nëse nuk doni që të tjerët t’ju gjykojnë. Veç kësaj, po të fillonim të mërziteshim për të gjitha ato sa na shohin sytë, kishim për të vdekur fare.
BERANZHEJA: Sikur kjo të kishte ndodhur gjetkë, në një vend tjetër, dhe ne ta kishim marrë vesh nga gazetat, do të mund të diskutonim qetësisht midis nesh, do ta kishim studiuar çështjen nga të gjitha anët dhe do të kishim nxjerrë përfundimet objektivisht. Do të organizonim debate akademike, do të thërritnim dijetarë, shkrimtarë, artistë. Edhe njerëz nga rruga, kishte për të qenë diçka interesante, pasiononte shumë mësimdhënëse. Por kur ju përfshiheni vetë në këtë ngjarje, kur befas ndodheni përpara një realitet kaq brutal të fakteve, është krejt e pamundur të mos ndjeheni pjesëmarrës drejtpërdrejt në gjithë këtë dhe të ruani gjakftohtësinë përpara një befasie kaq të vrazhdë. Unë e ndiej veten të befasuar, të befasuar, të befasuar! Nuk arrij të kuptoj dot!
DYDARD: Edhe unë ashtu si ju, e ndjeva veten të befasuar! Por tani nuk jam më. Kam filluar të mësohem.
BERANZHEJA: Ju e keni sistemin nervor më të ekuilibruar nga imi. Ju përgëzoj për këtë. Po mos vallë nuk mendoni se kjo është një fatkeqësi…
DYDARDI, duke e ndërprerë: Nuk them aspak që kjo është një gjë e mirë. Dhe mos besoni aspak se unë jam duke mbajtur anën e rinoqerontëve… (Ndjehet sërish zhurma e rinoqerontëve që kalojnë, këtë radhë, nga kuadratura e dritares në paraskenë.)
BERANZHEJA, duke brofur: Erdhën prapë! Ja tek janë! Ah, jo, nuk kam çfarë t’i bëj, unë nuk mësohem dot! Mbase e kam gabim! Por gjithë kjo më shqetëson kaq shumë sa që nuk fle dot! Kam pagjumësi. Tërë ditën dremis i këputur nga lodhja.
DYDARD: Merrni ndonjë somnifer (hapë për gjumë).
BERANZHEJA: Kjo nuk është zgjidhje. Po të fle, është akoma më keq. Shoh ëndrra gjithë natën, kam makthe.
DYDARD: Kështu të ndodh kur lidhesh me gjërat me gjithë shpirt. Juve keni qejf ta torturoni veten. Pohojeni këtë.
BERANZHEJA: Ju betohem se nuk jam aspak mazohist.
DYDARD: Ju qenkeni një Don Kishot! Ah, këtë nuk e them me kuptim të keq, nuk dua aspak f ju fyej. Është vetëm për të mirën tuaj, sepse ju e kuptoni që duhet të qetësoheni pa tjetër.
BERANZHEJA, ironik. Kurse ju, jeni shumë tolerant, shumë zemërgjerë!
DYDARD: I dashuri Beranzhe, njeriu duhet përherë të përpiqet të kuptojë. Gjithçka është logjike. Të kuptosh, do të thotë të justifikosh.
BERANZHEJA: Nuk ka për të kaluar shumë e ju keni për t’u bërë një simpatizant i rinoqerontëve.
DYDARD: Nuk është e vërtetë, nuk është e vërtetë. Nuk do të shkoj gjer atje. Unë jam thjesht një njeri që përpiqet t’i shikojë gjërat në fytyrë, me mendje të ftohtë. Dua të jem realist. Them gjithashtu se nuk kam asnjë ves, në kuptimin e vërtetë të kësaj fjaie, në diçka që është e natyrshme. Mallkuar qoftë ai që shikon vese kudo. Kjo është karakteristikë e inkuizitorëve.
BERANZHEJA: Dhe ju mendoni se kjo është një gjë e natyrshme?
DYDARD: Po përse, çfarë ka gjë më të natyrshme se sa një rinoqeront?
BERANZHEJA: Po, por një njeri që kthehet e bëhet rinoqeront, nuk ka diskutim që është një gjë anormale.
DYDARD: Oh, nuk ka diskutim!… e dini se është puna…
BERANZHEJA: Po, nuk ka diskutim se është anormale, plotësisht anormale!
DYDARD: Më dukeni tepër i sigurt në veten tuaj. Po kush mund ta dijë se ku mbaron normalja dhe ku fillon anormalja? A jeni në gjendje ju t’i përcaktoni këto nocione, normalitet, anormalitet? Qoftë filozofikisht, qoftë nga ana mjekësore, askush gjer më sot nuk ka mundur ta zgjidhë këtë problem. Ju duhet ta dini këtë çështje.
BERANZHEJA: Mbase nga ana filozofike kjo çështje nuk mund të përcaktohet, por nga ana praktike është fare kollaj. Ta zëmë se ju demonstrojnë se lëvizja nuk ekziston… e megjithatë ti ecën, ecën, ecën… (Ai nis të ecë nga njeri skaj në skajin tjetër të skenës.)… ecën, dhe atëherë i thua vetes, si Galileu: “Epur, si muove…”
DYDARD: Ju i përziet të tëra në kokën tuaj! Mos u ngatërroni kështu. Në rastin e Galileut, kishte të drejtë mendimi teorik dhe shkencor në kundërshtim me arsyen e zakonshme dhe dogmatizmin.
BERANZHEJA, duke mos kuptuar gjë: Ç’janë këto historira tani! Arsyeja e zakonshme, dogmatizmi, fjalë, fjalë! Mbase i bëra çorbë në kokën time, por ju ama e humbët davanë. Ju nuk dalloni dot më se ç’është normale dhe ç’është anormale! Më mbytët me atë Galileun tuaj… Unë as çaj kokën fare për Galileun.
DYDARD: Galileun e cituat ju dhe ju vetë e ngritët këtë çështje, duke pretenduar se fjalën e fundit e ka praktika. Dhe mbase e ka, po me kusht që të ndriçohet më parë nga teoria. Historia e mendimit njerëzor dhe e shkencës e provojnë një gjë të tillë.
BERANZHEJA, i nxehur për herë e më tepër: Nuk provojnë asgjë! Këto janë kodra pas bregut, marrëzira!
DEZI, Beranzhesë: Njeriu mësohet, ju e dini. Tani askush nuk habitet më me kopetë e rinoqerontëve që kalojnë rrugëve revan. Njerëzit mënjanohen kur kalojnë ato, pastaj vazhdojnë të shëtisin, duke u marrë seciii me punët e veta, sikur të mos kishte ndodhur asgjë.
DYDARD: Tani nuk e kemi më shumicën.
DEZI: Puna më e mençur që mund të bëjmë, t’i lemë statisticienët në punën e tyre. Ejani, i dashuri Beranzhe, ejani të hamë. Kjo do t’ju qetësojë. Do t’ju japë forcë. (Dydardit.) Edhe juve. (Ata largohen nga dritarja, Beranzheja të cilin Dezi e ka zënë për krahu, bindet lehtë. Dydardi ndalet në mes të rrugës.)
DYDARD: Nuk kam shumë uri, ose më mirë, nuk më pëlqejnë konservat. Kam qejf të dal të ha shtruar mbi bar.
DEZI, Dydardit: Në qoftë se doni patjetër të largoheni, atëherë edhe ne nuk mund t’ju detyrojmë…
BERANZHEJA, Dezit: Mos e lini të ikë, mos e lini të ikë.
DEZl: Unë kam qejf që ai të rrijë… por, secili është i lirë.
DYDARD: Do ta ruaj kurdoherë mendjekthjelltësinë. (Fillon të vijë rrotull nëpër skenë) Tërë mendjekthjelltësinë time. Nëse ka vend për kritikë, më mirë të bëhet nga brenda se sa nga jashtë. Nuk do t’i braktis kurrë, nuk do t’i braktis kurrë! Unë dua të bëhem rinoqeront.
BERANZHEJA: Ai ju dashuron apo jo.
DEZI: Ai nuk më ka bërë kurrë ndonjë deklaratë të tillë zyrtarisht.
BERANZHEJA: të dua DEZI.
BERANZHEJA: Dezi, kujtoja se nuk do të isha në gjendje të dashurohesha kurrë më me një grua. (Ai shtrëngon duart, krahët.)
DEZI: Ti e shikon, gjithçka është e mundur.
BERANZHEJA: Sa do të doja të të bëja të lumtur! A mund të jesh e lumtur me mua?
DEZI: E përse jo? Po të jesh ti i lumtur, jam e lumtur edhe unë. Ti thua se nuk ke frikë nga asgjë dhe, nga ana tjetër, ke frikë nga çdo gjë. Përse ke frikë, ç’mund të na ndodhë tani?
BERANZHEJA, duke iu marrë goja: Zemra ime, lumturia ime! Lumturia ime… falmi buzët të t’i puth, nuk e besoja kurrë veten kaq të aftë për një pasion kaq të madh!
DEZI: Qetësohu, mblidhe veten tani.
BERANZHEJA: I qetë jam, falmi buzët.
DEZI: Shpirt, jam shumë e lodhur tani. Qetësohu, çlodhu ca. Rri këtu në kolltuk. (Beranzheja rregullohet në kolltuk, ku e çon Dezi.)
Unë jam këtu, pranë teje. Ne nuk kemi të drejtë të përzihemi në jetën e të tjerëve.
BERANZHEJA: Por ti përzihesh në jetën time. Dhe do të jesh me mua e vendosur.
DEZI: Njeriu duhet të mbrojë lumturinë e vet. Apo nuk kam të drejtë?
BERANZHEJA: Të adhuroj, Dezi. Unë të admiroj.
DEZI: Kur të më njohësh më mirë, mbase nuk ke për të më thënë nië të tilla fjalë.
BERANZHEJA: Ti je me e bukur se rinoqerontët.
DEZI: A je sjellë mirë sot? Nuk ke pirë konjak, apo jo?
BERANZHEJA: Po, po, jam sjellë mirë.
DEZI: E vërtetë kjo?
BERANZHEJA: Ah, po, të jesh e sigurt.
DEZI: A duhet të të besoj?
BERANZHEJA, ca i turbulluar: Oh, po, besomë, po.
DEZI: Po të jetë kështu, atëherë ke leje të pish një gotë të vogël. Do të të japë forcë. (Beranzheja bëhet gati të turret.) Rri atje ulur i dashur. Ku është shishja?
DEZI, duke vajtur në tryezën e vogël ku merr shishen dhe gotën: E paske fshehur mirë.
BERANZHEJA: Nuk doja që të më shtynte ngasja e ta zija me dorë fare.
DEZI, pasi ka mbushur një gotë për Beranzhenë, i zgjat gotën: Paske ndënjur vërtet mirë. Ke filluar të bësh përparime.
BERANZHEJA: Me ty do të bëj akoma dhe më shumë.
DEZI, duke i dhënëgotën: Merre, si shpërblim.
BERANZHEJA, e ktheugotën mefund: Faleminderit. (Ai ia zgjat përsëri gotën.)
DEZI: Ah, jo i dashur. Për sot mjafton. (Ajo merr gotën e Beranzhesë dhe e çon bashkë me shishen në tryezën e vogël.) Nuk dua që të të bëjë dëm pija. (Ajo i afrohet Beranzhesë.) Po kokën, si e ke?
BERANZHEJA: Shumë më mirë, zemër.
DEZI: Atëherë ta heqim këtë fashë që ke lidhur. Nuk të bën mirë.
BERANZHEJA: Ah, jo, mos e prek.
DEZI: Jo, do ta heqim.
BERANZHEJA: Kam frikë se mos ketë ndonjë gjë nën të.
DEZI, duke i hequr fashën, megjithëse Beranzheja kundërshton: Përherë këto frikërat e tua, këto mendime të zeza që të vinë në kokë. E shikon edhe vetë që nuk ka asgjë. E ke ballin shesh fare.
BERANZHEJA, duke prekur ballin: Qenka e vërtetë, ti po më çliron nga tërë komplekset. (Dezi e puth Beranzhenë në ballë.) Ç’do të bëja vallë pa ty?
DEZI: Nuk do të të lë kurrë më vetëm.
BERANZHEJA: Me ty nuk do të di se ç’janë brengat.
DEZI: Unë do të di të t’i largoj.
DEZI:. Ne jemi të mirë, që të dy.
BERANZHEJA: Është e vërtetë, edhe ti je e mirë, edhe unë jam i mirë. Kjo është e vërtetë.
DEZI: Prandaj, pra, ne kemi të drejtë të jetojmë. Bile e kemi për detyrë, përballë vetes, të jemi të lumtur, pavarësisht nga gjithçka tjetër. Ndjenja e fajësisë është një simptomë e rrezikshme. Është një shenjë e mungesës së dëlirësisë.
BERANZHEJA: Ah, po, një gjë e tillë mund të të çojë deri tek ata… (Ai tregon megisht nëdrejtim tëdritareve, nën të cilat kalojnë rinoqerontë, tregon murin në fund ku duket një kokë rinoqeronti.) Shumë nga ata, kështu kanë fiiluar!
DEZI: Të përpiqemi tani që të mos e ndjejmë më veten fajtorë.
BERANZHEJA: Ke shumë të drejtë, o lumturia ime, o perëndesha ime, o dielli im… Unë jam me ty tani, apo jo? Askush nuk do të mund të na ndajë më. Dashuria jonë, kjo është e vetmja gjë që është e vërtetë. Askush nuk mund e nuk ka të drejtën të na pengojë që të jemi të lumtur, apo jo? (Dëgjohet zilja e telefonit.)
BERANZHEJA: Ne kemi mbetur vetëm, ne kemi mbetur vetëm.
DEZI: Ti pikërisht këtë kërkoje.
BERANZHEJA: Këtë e kërkoje ti!
DEZI: Jo ti!
BERANZHEJA: Ti! (Zhurmat tani dëgjohen nga të githa anët. Koka rinoqerontësh mbulojnë krejt murin nëfund. Nga e djathta në të majtë, nështëpi dëgjohen hapa të nxituara, shfryrje potershme bishash. Të gjitha këto zhurma, ndërkaq janë të rimuara dhe të muzikuara. Zhurmat më të forta, poterja e hapave vjen para së gjithash nga lart. Leskra që i bien nga tavani. Shtëpia troshitet me forcë.
DEZI: Tërmet! (Ajo nuk di ku të shkojë.)
BERANZHEJA, i trembur edhe ai: Mos ki frikë, o zemër. Ne jemi bashkë, apo nuk e sheh që je me rnua? Apo nuk të mjaftoj unë? Do t’i largoj nga ty të gjitha ankthet.
DEZI: Mbase e kemi fajin ne.
Ne jemi fajtor, të gjithë ata që njihnim janë shëndrruar në rinoqeront. Zhani, Filozofi, Botardi, Dydardi, gazetarja edhe kushuriri im me gruan e tij. Ngado që shkon nuk të zë syri njeri, nuk e di më cfar është e vërteta. Ata jan shumic, bisha që ulurasin, kapërdin gjitheçka. Mezi gjeta ushqim, dyqanet i kishin shkatrruar, I tër qyteti është transformuar. Çdo moment mendoj se do të më mbijë briri I tyre në ball. Trishtohem pastaj dal të bredhë rrugëve nuk kam force ti përballoj ato ecin me një drejtim që askush nuk ua thyen dote. Ulurasin me ritem dhe unë nganjëher ua kam zili. Çdo natë e shofë ëndrrën e njejtë, një rinoqeront I ndyrë më gllabëron pastaj zgjohem, dridhem, mundohem të uluras si ato sepse turma me gllabëron. Çfar jam unë, një njeri I mire që nuk kam force ti rezistoj turmës.
BERANZHEJA; As mos e mendo fare. Nuk duhet të na brejë ndërgjegja për asgjë. Ndjenja e fajësisë është e dëmshme. Le ta jetojmë jetën tonë, le të jemi të lumtur. Ne e kemi për detyrë që të jemi të lumtur. Ata nuk janë të këqinj, nuk ka për t’i ngjarë njeri. kanë për të na lënë të qetë. Qetësohu. Shplodhu. Rri rehat në kolltuk. (Ai e çon den te kolltuku.) Qetësohu! (Dezi ulet në kolltuk.) Do një gotë konjak që ta marrësh veten?
DEZI: Më dhemb koka.
BERANZHEJA, duke marrë rrobën me të cilën kishte lidhur kokën e vet pak më parë dhe duke lidhur kokën e Dezit: Të dua, zemra ime. Mos u bëj merak do të kalojë. Është diçka kalimtare.
DEZI: Kjo nuk ka për të kaluar. Kjo është e përhershme.
BERANZHEJA: Të dua, të dua marrëzisht.
DEZI, duke hequr rrobën nga koka: Le të bëhet ç’të dojë! Ç’të bëjmë tjetër?
BERANZHEJA: Ata janë çmendur të gjithë. Bota është sëmurë. Ata janë që të gjithë të sëmurë.
DEZI: Nuk do të jemi ne ata që do t’i shërojmë.
BERANZHEJA: Si mund të jetohet vallë në një shtëpi bashkë me ata?
DEZI, duke u qetësuar Duhet të jemi të arsyeshëm. Duhet gjetur një modus vivendi, duhet përpjekur për t’u marrë vesh me ata.
BERANZHEJA: Me ata, nuk mund të merremi vesh.
DEZI: Megjithatë duhet tentuar. Nuk ka zgjidhje tjetër.
BERANZHEJA: Po ti, a i kupton ti?
DEZI: Jo, akoma nuk i kuptoj. Po ne duhet të përpiqemi që të kuptojmë psikologjinë e tyre, të mësojmë gjuhën e tyre.
BERANZHEJA: Ata nuk kanë gjuhë fare! Dëgjo… gjuhë e quan ti këtë?
DEZI: E nga e di ti? Ti nuk je poliglot!
BERANZHEJA: Të dua.
DEZI: Ti po përsërit veten, marroku im.
BERANZHEJA: Dëgjo, Dezi, ne mund të bëjmë diçka. Ne kemi për të pasur fëmijë, fëmijët tanë do të kenë të tjerë, kjo do kohë, po të dy mund të ripërtërijmë njerëzimin.
DEZI: Të ripërtërijmë njerëzimin?
BERANZHEJA: Ne do të jemi Adami dhe Eva.
DEZI: Qe kohë tjetër ajo. Adami dhe Eva… Ata kishin shumë kurajo.
BERANZHEJA: Edhe ne mund të kemi shumë kurajo. Nga ana tjetër, nuk duhet edhe aq shumë. Se tërë kjo do të ndodhë vetë, me kohë, prandaj durim.
DEZI: E përse u dashka bërë e tërë kjo?
BERANZHEJA: Po, po, pak kurajo, fare pak kurajo.
DEZI: Nuk dua të kem fëmijë. Më bezdisin.
BERANZHEJA: Po si kërkoke ta shpëtosh botën atëherë?
DEZI: Përse ta shpëtoj?
BERANZHEJA: Ç’pyetje!… Bëje për mua, Dezi. Le ta shpëtojmë botën.
DEZI: Me sa duket, jemi ne, mbase, që kemi nevojë të shpëtohemi. Se, mbase, jemi ne anormalë.
BERANZHEJA: Ti po flet përçart, Dezi, ti duhet të kesh ethe.
DEZI: Po përse, ku shikon të tjerë kështu si ne?
BERANZHEJA: Dezi, nuk dua të të dëgjoj të thuash të tilla gjëra! (Dezi hedh sytë nga të katër anët, në drejtim të rinoqerontëve që kanë nxjerrë kryet në mure, që duken në portën e sheshit të shkallëve, madje edhe në avanskenë.)
DEZI: Këta janë njerëz. Duken të qeshur. E ndjejnë veten mirë në lëkurën e tyre. Nuk duken aspak si të çmendur. Janë shumë të natyrshëm. Dhe kanë arsye.
BERANZHEJA, duke lidhur duart e duke parë Dezin i dëshpëruar: Ne kemi të drejtë, Dezi, jo ata, besomë.
DEZI: Ç’pretendim!…
DEZI: Të jap fjalën. Ki besim. (Zhurma rinoqerontësh që janë ‘bërë muzikore.) Ata po këndojnë, i dëgjon?
BERA.NZHEJA: Ata nuk po këndojnë, ata po çirren.
DEZI: Këndojnë.
BERANZHEJA: Çirren, po të them.
DEZI: Ti je i marrë, ata po këndojnë.
BERANZHEJA: Ti nuk paske vesh muzikor, atëherë’
DEZI: Ti nuk merr vesh hiç nga muzika, miku im i gjorë, veç kësaj, shiko këtu, ata po lozin, po hedhin valle.
BERANZHEJA: Dhe këtë ti e quake valle?
DEZI: Ata hedhin valle sipas mënyrës së tyre. Janë të bukur.
BERANZHEJA: Ata janë të fëlliqur!
DEZI: Nuk dua që të flitet keq për ta. Nuk e duroj dot.
BERANZHEJA: Më fal. Nuk do të zihemi tani për shkak të tyre.
DEZl: Ata janë zota.
BERANZHEJA: Tani e teprove, Dezi, hapi sytë e shikoji mire
.
DEZI:. Jeta e përbashkët nuk është e pamundur.
BERANZHEJA: Deziii, Deziii
JEZUSI; Ndjeheni I humbur .. ndjeheni I vetmuar.
BERENZHE: Të gjithë… të gjithë u shndërruan në rinoqerontë. Unë mbeta njeri — dhe kjo më frikëson. Mishi im dëshiron të hungërojë, shpirti im dëshiron të heshtë. Ku është kufiri mes njeriut dhe përbindëshit, o Zot?
JEZUSI: Aty ku njeriu ende mund të dojë. Mos ki frikë nga vetmia jote, Berenzhe. Vetmia e njeriut është fillimi i Qiellit brenda tij.
BERENZHE: Por si të dua, kur bota është shndërruar në një tufë? Kur e vërteta tingëllon si çmenduri, dhe ndërgjegjja — si sëmundje?
JEZUSI: Pikërisht atëherë duhet të flasësh. Kur të gjithë heshtin nga frika, fjalët e një njeriu të vetëm mund ta shpëtojnë botën.
BERENZHE: Por, unë jam i dobët! Unë jam i zakonshëm! Unë jam asgjë kundër turmës!
JEZUSI (buzëqesh me trishtim): Edhe unë isha një kundër turmës, Berenzhe. Por, njeriu nuk fiton me shpatë, porse me dashurinë që nuk vdes.
BERENZHE (psherëtin, shikon nga qielli): Po… të jesh njeri — kjo është lufta. Të ruaj zemrën time të gjallë, kur të gjithë hungërojnë. Të mos urrej, madje edhe kur jam vetëm. Jo jo nuk do të bëhem gur I heshtur, as hije e bishave që humb njerzoren.
Do të dëgjoj zemrën time, jo brirët e mi! Bota nuk shkatërrohet nga përbindëshat, por nga njerëzit që ndalojnë së besuari në të mirën!
Por nëse qoftë edhe një prej jush dëgjon zërin tim — do të thotë se njeriu ende nuk është zhdukur.
JEZUSI (i vë dorën në sup): Dhe përderisa brenda teje ka dashuri — Unë jam me ty.
BERENZHE (ngre kokën, qetë, por me vendosmëri): Jo! Nuk do të shndërrohem! Unë jam njeri! Dhe do të mbetem njeri… deri në fund!
Perdja.