Korrupsioni nuk është vetëm vjedhje e parave publike. Ai ka pasoja të gjera: ngadalëson zhvillimin, minon drejtësinë, dekurajon investitorët dhe – më e rëndësishmja – saboton luftën kundër ndryshimeve klimatike. Lufta kundër korrupsionit nuk është e mundur pa një gjyqësor të pavarur, media të lirë, shoqëri civile dhe vullnet politik për të zbatuar vazhdimisht rregullat.
Në vendet me nivele të larta korrupsioni, publikut shpesh i mungon qasja në informacion, pjesëmarrja e qytetarëve është e kufizuar dhe ligjet zbatohen në mënyrë selektive – duke minuar më tej luftën për mjedisin, shëndetin dhe drejtësinë.
Si mund ta dimë se ku është korrupsioni më i lartë dhe më i ulët?
Përgjigjet jepen nga Indeksi i Perceptimit të Korrupsionit (CPI), mjeti më i famshëm global për matjen e korrupsionit në sektorin publik, i cili është publikuar nga Transparency International që nga viti 1995. CPI nuk mat rastet aktuale të korrupsionit, por perceptimin e korrupsionit – domethënë, se sa i korruptuar besojnë ekspertët dhe biznesmenët se është sektori publik në një vend.
“Korrupsioni është një kërcënim global që ndryshon vazhdimisht dhe bën shumë më tepër sesa thjesht minon zhvillimin – është një shkak kryesor i rënies së demokracisë, paqëndrueshmërisë dhe shkeljeve të të drejtave të njeriut. Komuniteti ndërkombëtar dhe çdo komb duhet ta bëjnë luftën kundër korrupsionit një përparësi kryesore dhe afatgjatë. Është thelbësore të luftohet autoritarizmi dhe të sigurohet një botë paqësore, e lirë dhe e qëndrueshme. Trendet e rrezikshme të zbuluara në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit të këtij viti nxjerrin në pah nevojën për të vazhduar menjëherë me veprime konkrete për të luftuar korrupsionin global”, tha François Valérian, President i Transparency International.
Indeksi bazohet në 13 burime të pavarura të të dhënave dhe rendit çdo vit 180 vende në një shkallë nga 0 (shumë e korruptuar) deri në 100 (shumë e pastër). Rezultatet aktuale për vitin e kaluar 2024 gjithashtu zbulojnë trende shqetësuese – në më shumë se dy të tretat e vendeve korrupsioni është i lartë ose i ndenjur, pra nuk po ulet, ndërsa mesatarja globale ka qenë vetëm 43 pikë për vite me radhë.
Danimarka, kampione luftës kundër korrupsionit, Sudani i Jugut shteti më i korruptuar
Në krye të renditjes, tashmë tradicionalisht, janë Danimarka (90 pikë), Finlanda (88) dhe Singapori (84) – vende të karakterizuara nga institucione të forta, transparencë të lartë dhe një gjyqësor efikas. Këto vende tregojnë se si demokracitë e qëndrueshme mund të sigurojnë një nivel të ulët korrupsioni.
Nëse fillojmë nga poshtë, do të hasim vende të shkatërruara nga konfliktet, varfëria dhe paqëndrueshmëria politike – Sudani i Jugut (8), Somalia (9) dhe Venezuela (10), të ndjekura nga Siria, Jemeni, Libia, Eritrea, Guinea Ekuatoriale, Nikaragua dhe Sudani. Po flasim për vende ku institucionet janë dobësuar ose kompromentuar plotësisht, dhe sundimi i ligjit është pothuajse inekzistent.
Vitin e kaluar, Kroacia ishte në vendin e 63-të me 47 pikë, që është një rënie krahasuar me vitin e kaluar kur kishte 50 pikë dhe ishte në vendin e 57-të. Ky rezultat na rendit ndër anëtarët më të korruptuar të Bashkimit Evropian.
Nga 27 shtetet anëtare, vetëm Rumania (46), Malta (46), Bullgaria (43) dhe Hungaria (41) kanë rezultate më të këqija. Kur shikojmë fqinjët tanë më të afërt, situata është e përzier. Sllovenia është shumë përpara , në vendin e 36-të dhe me 60 pikë dhe vendin e 36-të, ndërsa Mali i Zi (46), Serbia (36) dhe Bosnja dhe Hercegovina (35) janë dukshëm poshtë Kroacisë. Megjithatë, krahasuar me anëtarët e zhvilluar të BE-së dhe vendet skandinave, Kroacia është larg standardeve të dëshirueshme.
Të dhënat tregojnë qartë se nivelet më të ulëta të korrupsionit regjistrohen nga vendet demokratike me institucione të forta dhe liri civile të garantuara. Demokracitë e plota kanë një rezultat mesatar të CPI prej 73, ndërsa regjimet autoritare regjistrojnë vetëm 33. Kjo vërteton se lufta kundër korrupsionit nuk është e mundur pa një gjyqësor të pavarur, media të lirë, shoqëri civile dhe vullnet politik për të zbatuar vazhdimisht rregullat.
Burimi: Transparency International, CPI 2024.