Kisha Ortodokse Maqedonase (KOM), përveç tempujve dhe manastireve, zotëron edhe një numër të lakmueshëm apartamentesh, lokalesh afariste, tokë të punueshme dhe objekte turistike. Disa prej tyre i sjellin asaj të ardhura nga qiraja. Megjithatë, shteti nuk ka informacion mbi paratë e qirasë sepse kisha nuk i ka dorëzuar llogaritë përfundimtare institucioneve kompetente për vite me radhë. Konkretisht, nga viti 2010 deri në vitin 2023, ajo paraqiti vetëm një llogari përfundimtare dhe nuk raportoi të ardhura nga qiratë apo ndonjë aktivitet tjetër biznesi.
Shkup, 18 korrik – Këto janë gjetjet e hulumtimit të BIRN, i cili mbështetet në të dhënat nga baza e re e të dhënave “Pronat fetare nën thjerrë”, transmeton Prizma.mk.
Akumulimi i kapitalit të pasurive të paluajtshme jashtë tempujve dhe mundësia për ta shfrytëzuar atë ekonomikisht, për ta dhënë me qira ose për ta shitur, ushqen mitin e dinjitarëve të pasur të kishës që gëzojnë privilegje dhe ngasin xhipa të shtrenjtë. Ky imazh sipërmarrës i kishës përforcohet më tej nga daljet e herëpashershme biznesore të MPC-OA në ndërtim, energji dhe turizëm.
Kisha thotë se realiteti është ndryshe.
Sinodi, për BIRN, argumenton se qëllimi i vetëm i aktivitetit ekonomik të kishës është funksionimi normal i bashkësisë fetare, pavarësisht nëse bëhet fjalë për funksionimin e kompanive të saj apo për dhënien me qira të pronës.
Aktivitetet biznesore të kishës paraqiten gjithashtu si një domosdoshmëri në Kushtetutën e KOM-OA.
“Fondet e mbledhura shërbejnë për të mbështetur Kishën Ortodokse Maqedonase”, thuhet në dokumentin më të rëndësishëm të kishës.
Hotele dhe apartamente atraktive
Qiraja është forma përmes së cilës kisha mirëmban dhe menaxhon disa nga objektet e saj turistike. Portofoli i Kishës Ortodokse Maqedonase përfshin gjithashtu prona që janë të listuara si objekte turistike dhe sportive, dhe nën këtë kategori, kisha zotëron 26 prona në 25 lokacione.
Objektet më të famshme turistike janë hotelet “Izgrev” dhe “Biser” pranë fshatit Kalishtë të Strugës, të vendosura në bregun e Liqenit të Ohrit.
Më shumë se një dekadë më parë, agjencia turistike “Fibula Travel” mori me qira “Izgrev”, i cili mbulon pak më shumë se 37,000 metra katrorë, dhe e rinovoi të gjithë kompleksin në një hotel luksoz me pesë yje, sallë konferencash, restorant dhe qendër spa.
Nga detajet e marrëveshjes, u bë publike vetëm fakti që agjencia e udhëtimit dhe kisha ranë dakord për një kontratë qiraje që do të zgjaste gjysmë shekulli.
Hoteli fqinj “Biser” ka ndërruar qiramarrës gjatë viteve, dhe që nga viti i kaluar është marrë me qira nga pronari i famshëm i restorantit nga Struga, Krste Blazheski-Kris, i cili është një nga pronarët e hotelit “Drim”.
Asgjë nga biznesi i energjisë i KOM për momentin
Në vitet e fundit, media ka raportuar se MOC, së bashku me partnerët, po futet në biznesin e energjisë me plane për të ndërtuar një hidrocentral të vogël dhe një plantacion diellor.
Dioqeza Dibër-Kërçovë, në territorin e së cilës u konceptuan këto objekte, i informoi BIRN vetëm shkurtimisht se projektet nuk janë ende në fazën fillestare.
Në një intervistë me BIRN, ai informoi se e kishte rinovuar plotësisht hotelin, por nuk zbuloi detaje të kontratës, megjithëse theksoi se kohëzgjatja e qirasë ishte shumë më e shkurtër se 50 vitet e “Izgrev”.
Ky objekt ushqimor mbulon një sipërfaqe prej 25,000 metrash katrorë.
Gjithashtu, një nga tempujt e Kishës Ortodokse Maqedonase-OA në bregdetin e Ohrit i ka dhënë me qira një pjesë të plazhit një ofruesi ushqimi vendas për vite me radhë, sipas njërit prej vendimeve të publikuara në portalin e gjykatës publike.
Sa i përket hapësirës banesore, Ministria e Mirëqenies së Qytetarëve e ka atë në saktësisht 195 lokacione, të ndara kadastralisht në 225 prona.
Një analizë e detajuar e dhjetë komunave në kryeqytet, ku hapësira e banimit është më tërheqëse, tregon se në Shkup, kisha zotëron 20 apartamente me sipërfaqe midis 40 dhe 90 metra katrorë. Dy janë të vendosura në Aerodrom, shtatë në Kisela Voda dhe 11 në lokacione të ndryshme në të gjithë Komunën Qendër.
Prona më tërheqëse e kishës do të jenë tre ndërtesat e larta që do të ndërtohen përballë Holiday Inn, ku kisha po bashkëpunon me zhvilluesin MG Fashion.
Rreth 11,000 metra katrorë përfshihen në ndërtesat e reja shumëkatëshe, por nuk dihet se sa prej tyre do t’i përkasin kishës, sepse ndërtesat nuk janë përfunduar ende, dhe KOM-OA dhe investitori nuk po flasin për detajet e marrëveshjes së tyre.
Megjithatë, baza e të dhënave “Pronat fetare Nën Vëmendje” zbulon se për momentin KOM zotëron tre apartamente me sipërfaqe 92, 110 dhe 250 metra katrorë në kompleksin prej tre ndërtesash të larta që po ndërtohen përballë “Holiday Inn”, ndërtimi i të cilave nga qytetarët është protestuar ashpër.
17,500 metra katrorë hapësirë zyrash
Analiza e bazës së të dhënave “Pronat Fetare nën vëmendje” tregoi se vetëm në kategorinë e hapësirave të biznesit, MOC-OA zotëron gjithsej 129 prona në 121 lokacione individuale në të gjithë vendin. Me fjalë të tjera, Kisha ka rreth 17,500 metra katrorë nën kategorinë kadastrale që bashkon zyra, dyqane dhe hapësira të ngjashme tregtare.
Detajet rreth mënyrës se si KOM shfrytëzon hapësirën e saj të biznesit ofrohen nga vendimet e gjykatave publike në rastet kur marrëveshjet e kishës nuk shkuan sipas marrëveshjes.
Një padi e tillë zbulon se, për shembull, kisha katedrale në Manastir, “Shën Dëshmori i Madh Dhimitri”, ra dakord në vitin 2001 me një furnizues ushqimi vendas që t’i jepte me qira ndërtesën tregtare që ndodhej pranë kishës në shesh.
Kisha është një pronare e madhe tokash
Kur flasim për pronën e kishës, e cila nuk është në shërbim të drejtpërdrejtë të nevojave fetare, të dhënat nga baza e të dhënave tregojnë se KOM-OA është gjithashtu një pronare relativisht e madhe tokash.
Ka gati 5,500 prona, d.m.th., fusha, pemishte, pyje, kullota dhe livadhe që shtrihen në pak më shumë se 9,000 hektarë në të gjithë Maqedoninë.
Një dekadë më vonë, Dioqeza Prespë-Pelagoni, në emër të kishës, e paditi furnizuesin e ushqimit sepse për vite me radhë nuk kishte paguar qiranë për 200 metrat katrorë që përdorte si restorant, për të cilat duhej t’i paguante kishës 1,200 marka gjermane në muaj (600 euro).
Duke kërkuar në arkivat e gjykatës, hasëm të dhëna se Gjykata e Manastirit ia kishte dhënë me qira hapësirën e saj në Manastir si një partie politike ashtu edhe një institucioni shtetëror, dhe ishte angazhuar në aktivitete të tilla biznesi në Shkup, të paktën në dy raste.
Shpesh, kishat lidhnin marrëveshje të tilla qiraje pasi Kisha Ortodokse Turke, nëpërmjet denacionalizimit, fitonte pronën që dikush tashmë e përdorte ose kishte qiramarrës. Në fund të fundit, bashkësitë fetare në Maqedoni morën një pjesë të madhe të pronës së tyre përmes denacionalizimit.
Megjithatë, verifikimi i BIRN-it, duke krahasuar të dhënat nga Kadastra e Pasurive të Paluajtshme dhe hartat online, tregon se jo të gjitha pronat e regjistruara si ambiente biznesi janë dyqane ose zyra, por disa prej tyre janë ndërtesa ndihmëse të tempujve ose varrezave lokale.
Kjo mospërputhje e Agjencisë së Kadastrës së Pasurive të Paluajtshme reflektohet edhe në kategoritë e tjera të pronave.
Shteti pa njohuri
Kisha nuk e fsheh se fiton para nga prona e saj, megjithatë, pavarësisht kësaj, zyrtarët e taksave thonë se KOMnuk ka raportuar asnjë të ardhur nga aktivitetet biznesore, dhe e njëjta gjë vlen edhe për Bashkësinë Fetare Islame (BFI).
“Sipas të dhënave të raportuara në ZAP, dy komunitetet fetare nuk gjenerojnë të ardhura nga aktiviteti ekonomik, siç janë të ardhurat nga qiratë bazuar në marrëveshjet e qirasë së pasurive të paluajtshme”, thuhet në përgjigjen me shkrim të ZAP-së ndaj pyetjeve tona.
Administrata e bazon këtë përgjigje vetëm në llogarinë e vetme përfundimtare të paraqitur nga MPC-OA në vitin 2011, në të cilën nuk raportoi asnjë aktivitet ekonomik, transmeton Prizma.mk
Kisha është një organizatë jofitimprurëse dhe për këtë arsye është e përjashtuar nga shumë taksa, por nuk është e përjashtuar nga detyrimi për të raportuar të ardhurat dhe shpenzimet, pavarësisht nëse ato vijnë nga aktiviteti biznesor apo janë depozituar në llogarinë e Kishës Ortodokse Turke në ndonjë mënyrë tjetër – donacione, shitje qirinjsh apo diçka tjetër.
Thelbi i këtij sistemi raportimi, të cilin Ministria e Maqedonisë dhe Korporatave (MAC-OA) nuk e respekton, është kontrolli shtetëror që mungon në këtë rast dhe në rastin e Ministrisë së Maqedonisë./GazetaFAKTI