Aktakuza për aksidentin fatal që ndodhi më 16 mars në diskotekën “Puls” të Koçanit është më shumë sesa thjesht një dokument ligjor. Është një kronologji e mosfunksionimit të një sistemi të tërë, që rezultoi në 62 jetë të humbura dhe mbi 220 të plagosur. Midis tyre janë 20 fëmijë. Aktakuza tregon se zjarri në Koçan ishte një katastrofë e parashikueshme.
Ishte vetëm çështje kohe para se 13 vjet dështimesh sistemike, mosveprimi dhe korrupsioni të paguanin. E gjithë kjo përshkruhet në detaje në 166 faqe në aktakuzën, të nënshkruar nga prokurori i Koçanit, Borçe Janev, një nga trembëdhjetë prokurorët që punuan në këtë rast.
Gjëja e parë që të bën përshtypje në lidhje me aktakuzën e siguruar nga BIRN është se ky do të jetë një gjyq i gjatë dhe i vështirë. Janë 34 të pandehur dhe tre kompani, por edhe një sasi shumë e gjerë provash – mbi 1,440 prova dhe një numër i madh dëshmitarësh-palë të dëmtuara të propozuara për t’u marrë në pyetje – 283.
Disa nga avokatët që mbrojnë të pandehurit kanë komentuar publikisht se presin një maratonë gjyqësore të ngjashme me mega-çështjen “Syri i Gjarprit”, për abuzime me mbledhjen e taksave, e cila zgjati pothuajse dy dekada dhe përfundoi në mënyrë të palavdishme.
Aktakuza i trajton të gjithë të pandehurit si bashkë-autorë, që nënkupton se ata vepruan me qëllim të përbashkët, edhe pse veprimet ose mosveprimet e të pandehurve ndodhën në periudha të ndryshme kohore.
Prokuroria i akuzon të gjithë të pandehurit për të njëjtën vepër penale të “krimeve të rënda kundër sigurisë publike”, për pozicionin që i referohet dështimit të zyrtarëve për të vepruar për t’u mbrojtur nga aksidentet.
Në konferencën për shtyp ku u prezantua aktakuza, Prokurori i Shtetit Ljupco Kocevski, kur u pyet nga BIRN pse zyrtarët shtetërorë nuk u akuzuan për vepra të kryera gjatë kryerjes së detyrave të tyre zyrtare, u përgjigj se në rastin e tyre, “pasoja nuk ishte vdekja”.
Me fjalë të tjera, ministrat dhe zyrtarët e tjerë të akuzuar fajësohen drejtpërdrejt për vdekjen e të rinjve.
Ata përballen me dënime me burgim nga tre deri në 20 vjet. Kompania që zotëron diskotekën, si dhe kompania e sigurisë dhe kompania e dizajnit, janë gjithashtu të akuzuara.
Aktakuza është një nga të paktat në praktikën prokuroriale që mbulon një periudhë veprimi jashtëzakonisht të gjatë prej 13 vitesh. Avokati i shtetit e quajti atë “kauzalitet afatgjatë”. Kjo është hera e parë që është ndërtuar një teori e tillë rasti, e cila nënkupton kërkimin e përgjegjësisë penale për një periudhë kaq të gjatë.
Pothuajse çdo faqe e aktakuzës pretendon të njëjtën gjë – zyrtarët në institucione dështuan të kryenin mbikëqyrje dhe kontrolle, dhe kështu, vitet e neglizhencës çuan në pasoja katastrofike.
Gjatë tre muajve të hetimit, 13 prokurorë mblodhën prova, në një listë prej 120 faqesh. Ai përmban CD me video të performancave nga grupi DNA, fotografi, raporte ekspertësh, urdhra dhe procesverbale të ndryshme, deri te komunikimi midis të pandehurve dhe fatura për blerjen e sfungjerëve që u vendosën si izolim akustik në diskotekë.
Ndër provat janë licencat e kontestuara, si dhe një zarf me 140 bileta për hyrje në diskotekë, skica për vetë objektin, certifikata, aplikime, miratime…
Procesverbal nga viti 2012
I pandehuri i parë, sipas aktakuzës, është 53-vjeçari Dejan Jovanov nga Koçani, pronar restoranti me arsim të mesëm elektrik, i martuar dhe baba i dy fëmijëve. Jovanov është themeluesi dhe pronari i kompanisë “Classic DM”, dhe për një periudhë ai ishte edhe menaxheri i degës së kësaj kompanie, kabaresë “Pulse”.
Ai mori licencën e tij të parë për diskotekë në vitin 2012. Më 1 dhjetor 2012, ai nënshkroi një marrëveshje qiraje me pronarin e objektit, Grozdan Milkovski, dhe pas 12 ditësh ai ishte në gjendje të operonte, edhe pse objekti nuk i plotësonte kërkesat minimale teknike për një biznes ushqimi, shkruan BIRN.
Ndërtesa prej 415 metrash katrorë u rindërtua dy herë në mënyrë të egër. Një herë në vitin 2012 dhe një herë të dytë në vitin 2024. Konvertimi u bë pa një plan vlerësimi të kërcënimeve dhe një plan mbrojtjeje dhe shpëtimi.
Nëse ndërtesa do të ishte rindërtuar dhe shndërruar sipas rregulloreve, atëherë duhej të ishin instaluar mure me xham dhe mure me blloqe qeramike.
Struktura e çelikut do të vishej me një material të veçantë kundër zjarrit, pjesa e brendshme do të ndahej në të ashtuquajturat departamente zjarrfikëse, duhej të kishte një rrjet hidrantësh, alarme zjarri, detektorë tymi dhe temperature, dyert duhej të kishin një sistem frenimi automatik që do t’i linte të hapura drejt daljes, duhej të kishte një zgjidhje trafiku për aksesin e kamionëve zjarrfikës…
Por në objekt nuk kishte asgjë nga kjo.
Ndër dështimet e para që e bënë Puls-in një kërcënim vdekjeprurës ishin procesverbalet e inspektorëve të tregut të vitit 2012. Në vend që ta refuzonin atë sepse diskoteka nuk i plotësonte kërkesat, inspektorët e akuzuar shkruan se diskoteka kishte një numër të mjaftueshëm daljesh dhe ventilimi.
Në vitin 2018, u krye një inspektim tjetër, ku u konstatua përsëri se diskoteka i plotësonte të gjitha kërkesat. Një tjetër inspektim pasoi në vitin 2021, kur Jovanov nuk kishte licencë.
Prokuroria akuzon edhe Milka Edrovskën, pronare të firmës së projektimit “Venci Proekt”, sepse në vitin 2012, edhe pse e dinte se në atë vend nuk mund të kishte diskotekë dhe se objekti nuk i plotësonte kërkesat, përgatiti një projekt bazë.
Sipas aktakuzës, ajo bëri të njëjtën gjë në vitin 2023, duke mos inspektuar dokumentacionin dhe duke mos kryer një inspektim në vend. Ajo përdori dokumentin e vitit 2012 si shabllon, duke ndryshuar vetëm faqen e kopertinës dhe duke futur një numër tjetër.
Prokuroria ngriti padi edhe për tre inspektorë ndërtimi nga Koçani. Ata duhej të kryenin inspektime sepse objekti ishte shndërruar.
Tre ish-kryetarët e bashkisë së Koçanit, Ratko Dimitrovski, Nikolço Iliev dhe Ljupço Papazov, do të ulen gjithashtu në bankën e të akuzuarve me inspektorët vendas. Ata akuzohen se nuk u kanë dhënë urdhër inspektorëve të ndërtimit që të kryejnë mbikëqyrje, edhe pse e dinin që diskoteka po funksiononte, sepse po depozitonin nga 2,000 euro secili nga diskoteka në llogarinë e bashkisë.
Drejtori i agjencisë së sigurisë Rubicon, Jane Jancevski, dhe katër punonjës të tjerë akuzohen se nuk kanë kryer një vlerësim dhe kontroll të sigurisë së hyrjeve dhe daljeve, si dhe nivelin e mbipopullimit në diskotekë.
Në zinxhirin e përgjegjësisë përfshihen edhe ish-drejtorët e Drejtorisë për Mbrojtje dhe Shpëtim, Shaban Saliu, Adnan Dzaferovski, Bekim Maksuti dhe Xhevat Selami. Ata akuzohen se nuk kanë dërguar një inspektor për mbrojtje dhe shpëtim në Koçani, ku nuk ka pasur inspektor që nga viti 2012. Inspektori në këtë institucion, Ljupco Grnchishtanov, akuzohet gjithashtu për “moskoordinim dhe mosorganizim të punës së shërbimit të inspektimit”.
Ryshfet prej 200 dhe 3,600 euro për licenca
Një nga pjesët më ilustruese të aktakuzës, e cila konfirmon se korrupsioni është në rrezik, lidhet me punonjësit e Ministrisë së Ekonomisë, si një institucion kyç për licencimin e diskotekës.
Zyrtari i akuzuar në Ministrinë e Ekonomisë, Xhevair Kamberi, në vitin 2019 kërkoi dhe mori drejtpërdrejt 200 euro nga Dejan Jovanov në llogarinë e tij bankare pa e kryer procedurën ligjore për marrjen e licencës për aktivitete hoteliere.
E njëjta gjë ndodhi përsëri në vitin 2024. Atëherë, ryshfeti ishte më i madh. Në Ministrinë e Ekonomisë, Jovanov i dha Kamberit 226,000 denarë në para të gatshme, ose rreth 3,600 euro. Në këmbim, ai mori një licencë të falsifikuar, të cilën Kamberi “e nënshkroi me dorën e tij, sikur të ishte firma e të pandehurës Razmena Çekiç-Duroviç”.
Dokumenti ishte i certifikuar me një vulë zyrtare sikur të ishte lëshuar nga Ministria e Ekonomisë.
Kamberi është i vetmi që, përveç krimeve të rënda kundër sigurisë publike, akuzohet për falsifikim të dokumentit zyrtar dhe marrje ryshfeti.
Dy ish-ministrat e Ekonomisë, Kreshnik Bekteshi dhe Valjon Saraçini, sekretarja e shtetit, Razmena Çekiç-Duroviç, dhe pesë zyrtarë, akuzohen për lëshimin e licencave për diskotekën, e cila nuk përmbushte kërkesat minimale teknike. Bekteshi dhe Saraçini nuk iniciuan një inspektim të jashtëzakonshëm për të kontrolluar kushtet e funksionimit të diskotekës, shkruan BIRN.
Në aplikimet për marrjen e licencës të paraqitura në Ministrinë e Ekonomisë, seksionet që lidhen me përmbushjen e kërkesave minimale teknike nuk ishin plotësuar, dhe në disa raste të dhënat e futura ishin të pasakta. Për shembull, seksioni i shërbimit deklaroi se ishte 300 metra katrorë, gjë që nuk korrespondonte me sipërfaqen në metra katrorë të ndërtesës.
Katër zyrtarë nga Inspektorati Shtetëror i Tregut janë akuzuar gjithashtu për mosvendosjen e një ndalimi për aktivitetin kur ata përcaktuan në vitin 2021 se objekti nuk kishte licencë.
Disa minuta deri në katastrofë
Dy orë e gjysmë para se të shpërthente zjarri, vokalisti Vladimir Blazhev – Pancho, i cili është ende duke iu nënshtruar trajtimit, së bashku me të ndjerin Martin Atanasovski-Buco, vendosën tre nga pajisjet piroteknike, të ashtuquajturat. “shatërvane piroteknike” në tre pajisje bazë që aktivizohen njëkohësisht nga një antenë teleskopike.
Piroteknikat, sipas aktakuzës, ishin importuar nga kompania bullgare “Tropic 2000 EOD Sofia”.
Të pandehurit nuk kishin leje për eksplozivë, por pavarësisht kësaj, i ndjeri Atanasovski-Buco i solli ata në diskotekë dhe rojet e sigurisë nuk e ndaluan.
“Pas fillimit të performancës së grupit muzikor DNK rreth orës 02.32 të datës 16.03.2025, si pjesë e efekteve vizuale skenike të përcaktuara më parë që filluan gjatë performancës së këngës ‘Çfarëdo që të dojë, le të bëhet’”, tani i ndjeri Martin Atanasovski-Buco aktivizoi shatërvanët piroteknikë me telekomandë”, thuhet në aktakuzë.
Në diskotekë kishte 672 persona. Zjarri u përhap spontanisht, me shumë tym dhe temperatura të larta. Pastaj shpërtheu një panik i madh dhe i pakontrollueshëm.
Hetimi është ende duke vazhduar për vokalistin e grupit DNA, Vladimir Blazev Pancho, dhe pronarin e Agjencisë Rubkion, Aleksandar Nacev.
Vendi nga i cili duhej të dilnin, pra nga e vetmja dalje, në fakt ishte një pengesë për të pranishmit. Përveç derës dyshe, e cila nuk ishte mjaftueshëm e gjerë, duhej të kishte të paktën edhe tre të tjera.
Aktakuza prej 12 faqesh përshkruan zinë dhe vuajtjet e viktimave. Mbi 50 nga të ndjerit u mbytën nga monoksidi i karbonit, gjashtë fëmijë u mbytën për shkak të presionit në gjoks dhe të tjerë pësuan dëmtime termike në traktin e sipërm respirator.
Djegie të shkallës së dytë dhe të tretë, kontuzione, brinjë të thyera, shikim i dëmtuar, acidifikim i gjakut nga thithja e monoksidit të karbonit… Këto përshkrime të lëndimeve paraprihen nga emrat e të lënduarve, të cilët morën pjesë në shfaqje natën fatale.
Gjykata ende nuk ka vlerësuar nëse aktakuza ka të meta ligjore një muaj e gjysmë pasi është ngritur. Kjo është pjesërisht për shkak të periudhës së gjatë kohore që u desh për të përcaktuar se cila gjykatë do të kishte juridiksion, pasi gjykata e Koçanit nuk ka as gjyqtarë të mjaftueshëm dhe as burime të mjaftueshme.
Sipas informacionit të siguruar nga BIRN, disa nga gjyqtarët në Gjykatën Penale në Shkup, ku do të gjykohet çështja, kërkuan përjashtim për shkak të afërsisë së tyre me palët e dëmtuara.
Disa nga avokatët që mbrojnë të pandehurit kanë reaguar publikisht se e kanë marrë aktakuzën me vonesë ose nuk e kanë marrë ende. Kur të gjithë marrin aktakuzën, kanë tetë ditë kohë për të kundërshtuar. Pas vlerësimit të aktakuzës dhe vlefshmërisë së saj ligjore, do të caktohet seanca e parë dëgjimore.
Informacioni i BIRN nga Gjykata Penale tregon se është e sigurt që gjyqi do të zhvillohet në sallën e madhe të gjyqit në Burgun e Idrizovës./GazetaFAKTI