Islanda po shqyrton mundësinë e mbajtjes së një referendumi për vazhdimin e negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian që në gusht të këtij viti, sipas dy burimeve të njohura me përgatitjet për vazhdimin përfundimtar të procesit të pranimit.
Referendumi fillimisht ishte planifikuar për vitin 2027, siç ishte premtuar nga koalicioni qeverisës në Reykjavík, por afati tani po përshpejtohet për shkak të tensioneve të larta gjeopolitike dhe ndryshimeve në mjedisin ndërkombëtar.
Ky veprim vjen në një kohë kur procesi i zgjerimit të BE-së po fiton përsëri vrull. Brukseli po punon për një plan që mund t’i lejojë Ukrainës anëtarësim të pjesshëm që në vitin e ardhshëm, ndërsa Mali i Zi mbylli një kapitull tjetër negociatash muajin e kaluar, duke konsoliduar pozicionin e tij si kandidati më i përparuar.
Presionet gjeopolitike dhe tarifat amerikane
Përshpejtimi i referendumit islandez ndodh në kontekstin e vendimit të Uashingtonit për të futur tarifa doganore në Islandë, si dhe deklaratën e Presidentit të SHBA-së Donald Trump (Trump) në lidhje me aneksimin e mundshëm të Grenlandës. Vëmendje shtesë shkaktoi edhe shakaja e Billy Long, kandidatit të Trump për ambasador të SHBA-së në Islandë, i cili tha se Islanda mund të bëhet “shteti i 52-të i SHBA-së” dhe se ai do të jetë guvernatori i saj.
Një zyrtar i BE-së i njohur me situatën deklaroi se fakti që Islanda u përmend vazhdimisht në fjalimin e Trump në Forumin Ekonomik Botëror në Davos “sigurisht e përqendroi vëmendjen” në pozicionin e këtij vendi të vogël të Atlantikut të Veriut.
Komisionerja e Zgjerimit të BE-së, Marta Kos, e cila u takua me Ministrin e Jashtëm Islandez Torgerður Katrín Gunnarsdóttir në Bruksel muajin e kaluar, tha se diskutimi për zgjerimin po ndryshon.
“Biseda për zgjerimin po lëviz. Bëhet fjalë gjithnjë e më shumë për sigurinë, për përkatësinë dhe për ruajtjen e aftësisë sonë për të vepruar në një botë me sfera konkurruese të ndikimit. Kjo shqetëson të gjithë evropianët”, tha Kos.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, u takua në Bruksel me Kryeministrin e Islandës, Kristrun Frostadottir, duke vlerësuar se partneriteti midis BE-së dhe Islandës “ofron stabilitet dhe parashikueshmëri në një botë të paqëndrueshme”.
Nga kriza financiare te negociatat e ngrira
Islanda aplikoi për anëtarësim në BE në vitin 2009, në kulmin e krizës financiare në të cilën tre bankat më të mëdha tregtare të vendit u shembën. Megjithatë, negociatat u ngrinë në dhjetor 2013, në një kohë kur ekonomia islandeze po rimëkëmbej me shpejtësi, ndërsa disa ekonomistë paralajmëruan për një krizë të mundshme në eurozonë.
Në mars 2015, Rejkjavík kërkoi zyrtarisht që të mos konsiderohej më kandidate për anëtarësim në BE.
Sot, situata është dukshëm e ndryshme. Islanda ndodhet në një vendndodhje strategjikisht jashtëzakonisht të rëndësishme në Atlantikun e Veriut, në jug të Rrethit Arktik. Ajo nuk ka ushtrinë e vet dhe mbështetet në anëtarësimin në NATO, si dhe në marrëveshjen dypalëshe të mbrojtjes me SHBA-në nga viti 1951.
Është aspekti i sigurisë, së bashku me përfitimet ekonomike, që ndikon në rritjen e mbështetjes publike për anëtarësim në BE, sipas sondazheve të fundit të opinionit publik.
Peshkimi – pengesë e vjetër, por një realitet i ri
Megjithatë, rruga drejt anëtarësimit nuk është e lehtë. Pengesa më e madhe e mundshme mbetet e drejta e peshkimit, një degë kyçe e ekonomisë së Islandës.
“Në fund të fundit, gjithçka varet nga peshku, kjo ka qenë gjithmonë pyetja”, tha një nga zyrtarët e BE-së.
Gjatë negociatave të mëparshme, ekzistonin tensione serioze midis Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar, veçanërisht për sasinë e skumbri të kapur nga anijet islandeze. Mosmarrëveshja, e njohur si “Lufta e Skumbri”, ka çuar në kërcënime për sanksione tregtare nga BE-ja.
Megjithatë, dalja e Britanisë së Madhe nga BE-ja (Brexit) mund ta lehtësojë këtë problem tani, sepse Londra nuk merr më pjesë në vendimmarrje brenda Unionit.
Negociata të shpejta – por me kujdes
Nëse qytetarët e Islandës mbështesin vazhdimin e negociatave në një referendum, procesi mund të vazhdojë relativisht shpejt. Islanda është anëtare e Zonës Ekonomike Evropiane dhe pjesë e zonës Shengen, dhe tashmë zbaton një pjesë të konsiderueshme të legjislacionit të BE-së.
Përpara se të ngrinte negociatat në vitin 2013, Islanda mbylli 11 nga gjithsej 33 kapituj negociues. Mali i Zi, aktualisht kandidati më i përparuar, e tejkaloi vetëm kohët e fundit këtë numër.
Një zyrtar i BE-së vlerësoi se “në letër nuk do të ishte shumë e vështirë; madje mund të duhej vetëm një vit” për të mbyllur të gjithë kapitujt. Megjithatë, burime të informuara në Islandë paralajmërojnë se një afat i tillë do të ishte shumë ambicioz, duke pasur parasysh kompleksitetin e çështjeve të caktuara.
Pas përfundimit përfundimtar të negociatave, Islanda do të duhej të mbante një referendum tjetër për pranimin përfundimtar në BE.
Ndryshe nga shumë kandidatë të tjerë, Islanda – e cila ka PBB-në e pestë më të lartë për frymë në botë – nuk po i bashkohet Unionit kryesisht për arsye ekonomike, por gjithnjë e më shumë për arsye sigurie dhe gjeopolitike.
Rezultati i referendumit të mundshëm në gusht mund të përfaqësojë një pikë kthese jo vetëm për Islandën, por edhe për politikën më të gjerë të zgjerimit të Bashkimit Evropian, përfundon teksti i portalit amerikan Politico. (Vijesti.ba)