Kërkesa evropiane për kobalt, nikel, bakër dhe litium tashmë po ushtron presion mbi hartën e Ballkanit. Analiza e re tregon për rezerva të konsiderueshme të kobaltit në Pogradec dhe të bakrit në Lezhë dhe Kuks, si dhe nikel në Kuks, Devol dhe Çermenik – vetëm pak kilometra larg Liqenit të Ohrit.
Shqipëria po shqyrton hapjen e minierave; ndërkohë, Maqedonia është ende duke pritur ligje të reja mbi gjeologjinë dhe minierat dhe mbetet në një bllokim me procedurat e eksplorimit dhe transparencën e koncesioneve, shkruan racin.mk.
Rregullorja e BE-së për lëndët e para kritike (CRMA) e vitit 2024 ka vendosur një trajektore të qartë: deri në vitin 2030, BE duhet të nxjerrë, përpunojë dhe riciklojë më afër vendit, në mënyrë që të zvogëlojë varësinë nga importi dhe të sigurojë zinxhirë të sigurt furnizimi për transformimin e gjelbër dhe dixhital. Kjo do të thotë leje më të shpejta për projekte “strategjike”, por edhe rregulla më të rrepta mbi qëndrueshmërinë dhe gjurmueshmërinë përgjatë të gjithë zinxhirit.
Paralelisht, Ohri është një vend i trashëgimisë botërore të UNESCO-s në të dy anët e kufirit, me statusin e zgjeruar në pjesën shqiptare në vitin 2019. Raportet e fundit paralajmërojnë: liqeni është nën presion në rritje nga urbanizimi, kanalizimet dhe ndotja; Aktivitetet e vjetra minerare në Shqipëri shoqërohen me përqendrime më të larta të metaleve të rënda në sedimente. Në këtë kuadër, çdo koncesion i ri në pellg është një çështje jo vetëm ekonomike, por edhe e mbijetesës së “arkivit” endemik të biodiversitetit që është miliona vjeçar.
Çfarë do të thotë kjo për Maqedoninë? Së pari, se nuk ka vend për improvizim. Ligjet e reja të shpallura për gjeologjinë dhe minierat duhet të prezantojnë një procedurë evropiane të vlerësimit të ndikimit, shqyrtim publik të kontratave dhe një “korridor të gjelbër” vetëm për projektet që kalojnë standardin mjedisor – pa përjashtime. Së dyti, se CRMA nuk është një “kartë e bardhë” për nxjerrje të shpejtë, por një detyrim për qarkullueshmëri, riciklim dhe hartëzim të qartë të rreziqeve në ekosisteme të brishta si Ohri. Së treti, se argumentet ekonomike për bakrin dhe nikelin do të kenë vlerë politike vetëm nëse institucionet demonstrojnë integritet në ndarje, mbikëqyrje dhe sanksione.