Aksidentet rrugore në Maqedoni mbeten një nga faktorët më përgjegjës për lëndime dhe vdekje të rënda, gjë që e detyroi Qeverinë të aktivizojë sistemin e paralajmëruar prej kohësh “Qyteti i Sigurt” – një rrjet teknologjik kamerash dhe radarësh për dokumentimin automatik të shkeljeve të trafikut. Sipas të dhënave zyrtare, 142 persona vdiqën në rrugë në vitin 2024, që është dukshëm mbi mesataren evropiane. Në periudhën 2021-2024, 509 qytetarë vdiqën në aksidente rrugore. Megjithatë, autoritetet sigurojnë se kjo do të ndryshojë me futjen e sistemit të ri “Qyteti i Sigurt”.
Fillimi i aplikimit të sistemit “Qytet i Sigurt” në rrugë shënon një mënyrë të re të kontrollit të trafikut, e cila bazohet në kamera radarësh-videosh stacionare me saktësi të lartë teknike. Edhe pse fokusi i publikut ishte te gjobat, pyetja kryesore është – si funksionon sistemi pasi regjistrohet një shkelje dhe çfarë saktësisht mund të “shohin” dhe matin këto kamera.
Kamerat zbulojnë automatikisht shkeljet sapo një automjet tejkalon shpejtësinë e lejuar, kalon me semafor të kuq, regjistrohet me regjistrim të skaduar ose ndalet në një vend të paautorizuar. Sistemi funksionon vazhdimisht 24 orë në ditë, pavarësisht nga kushtet e motit, dhe nuk varet nga prania fizike e policisë në terren.
Karakteristika kryesore e këtyre pajisjeve është se ato nuk janë kamera të zakonshme mbikëqyrjeje, por sisteme të integruara matjeje. Kamerat përdorin teknologjinë e radarit për të matur shpejtësinë, të kombinuar me analizë video, e cila siguron saktësi të lartë dhe konfirmim shtesë të shkeljes. Matja e shpejtësisë kryhet në një distancë prej afërsisht 10 metrash, deri në mbi 200 metra, që do të thotë se shkelja mund të regjistrohet shumë kohë para se shoferi të vërejë kamerën.
Specifikimet teknike në dispozicion të sistemit lejojnë monitorimin e njëkohshëm të korsive të shumta të trafikut. Në varësi të vendosjes, një kamera mund të kontrollojë deri në katër korsi paralelisht, në të njëjtin drejtim ose në drejtim të kundërt të lëvizjes. Në secilën prej këtyre korsive, sistemi monitoron njëkohësisht shumë automjete, pa përzier të dhëna, duke përcaktuar kështu me saktësi se në cilën korsi po udhëtonte një automjet specifik dhe me çfarë shpejtësie.
Kamerat janë të pajisura me ndriçim infra të kuq, i cili lejon regjistrim të qartë edhe natën, pa i verbuar shoferët. Sistemi lexon targat me shpejtësi të lartë, madje edhe mbi 200 kilometra në orë, si dhe në shi, mjegull ose dukshmëri të reduktuar. Përveç kësaj, softueri bën dallimin midis llojeve të automjeteve – pasagjerëve, mallrave, autobusëve dhe motoçikletave – gjë që është e rëndësishme për seksionet me kufizime të ndryshme.
Kamera gjeneron automatikisht prova të shkeljes
Pas zbulimit, kamera gjeneron automatikisht një paketë provash. Ai përfshin një foto të qartë të targës, një foto të automjetit në një kontekst më të gjerë trafiku, një video të shkurtër të lëvizjes së automjetit, si dhe të dhëna teknike – datën dhe orën e saktë, vendndodhjen, shpejtësinë e matur dhe shpejtësinë e lejuar për atë rrugë. Të gjitha të dhënat janë të mbrojtura në mënyrë dixhitale dhe të lidhura me pajisjen specifike, gjë që përjashton mundësinë e modifikimit të mëvonshëm. Disa prej tyre i dorëzohen pronarit të automjetit me gjobën. Të tjerat mbahen në rast mosmarrëveshjeje ose prove nëse shkelja është kryer apo jo.
Paralelisht, sistemi lexon automatikisht targën dhe e krahason atë me bazat e të dhënave, duke përcaktuar kështu pronarin e automjetit dhe statusin e regjistrimit. Rastet kur zbulohet një targë e fshehur, e dëmtuar ose e palexueshme regjistrohen si shkelje e veçantë.
Bazuar në këto të dhëna teknike, përgatitet një urdhër për kundërvajtje në përputhje me dispozitat ligjore. Kamera nuk përcakton shumën e gjobës, por ajo përcaktohet në mënyrë strikte me ligj, me toleranca të lejuara ligjërisht të zbatueshme, veçanërisht kur matet shpejtësia.
“Qyteti i Sigurt” është një sistem pa selektivitet dhe faktor njerëzor
Sistemi “Qyteti i Sigurt”, sipas institucioneve, synon të vendosë kontroll të vazhdueshëm dhe të barabartë për të gjithë pjesëmarrësit në trafik, pa selektivitet dhe faktor njerëzor. Fokusi, siç theksohet, nuk është ekskluzivisht te ndëshkimi, por te parandalimi, disiplina dhe ulja e numrit të aksidenteve rrugore, veçanërisht në pikat kritike dhe të shpeshta të trafikut.
“Çështja nuk është të ndëshkohen qytetarët, por të ulet numri i lëndimeve dhe vdekjeve”, tha së fundmi Ministri i Punëve të Brendshme, Pançe Toshkovski.
Dje, në një paraqitje të ftuar në MTV, ai informoi se për shkak të një numri të madh ankesash nga qytetarët, rregullat për tolerancën gjatë tejkalimit të shpejtësisë janë ndryshuar.
“Tani për shpejtësi deri në 50 km/orë, ka një tolerancë prej gjashtë km/orë. Kjo do të thotë që nëse drejtoni një automjet ku kemi një shenjë 30 km/orë, në 36 km/orë kamera nuk do t’ju regjistrojë për një shkelje të trafikut, por do t’ju regjistrojë nga 37 km/orë. Nga 50 deri në 100 km/orë, toleranca ligjore sipas rregullores së re është nëntë km/orë, kjo do të thotë që nëse drejtoni një automjet ku lejohet deri në 50 km/orë, në 51 km/orë kamera do t’ju regjistrojë dhe do t’ju dërgojë një mesazh, domethënë, sistemi do t’ju gjobisë nëse drejtoni një automjet me 60 km/orë. Kur kemi një limit prej 100 km/orë dhe një automjet drejtohet me mbi 101 km/orë, kamera do t’ju identifikojë me një tolerancë prej 12 km/orë, kështu që do të sanksionoheni atje nëse, le të themi, lejohet 100 km/orë, dhe ju “Ju drejtoni, për shembull, me 113 km/orë,” tha Toshkovski.
Në kontekstin e sigurisë në trafik, Ministri njoftoi një projekt tjetër që do të zbatohet në ditët në vijim me mbështetjen e Makedonski Telekom, i cili konsiston në dërgimin e një mesazhi informues për çdo qytetar që ka tejkaluar shpejtësinë e lejuar, me qëllim që të tërheqë vëmendjen për faktin se pavarësisht drejtimit brenda tolerancës ligjore, ata prapë e tejkalojnë shpejtësinë e përcaktuar ligjërisht.
Toshkovski theksoi se disa nga të dhënat mbi pronarët e automjeteve në të dhënat ekzistuese mund të jenë të pasakta, gjë që mund të jetë për shkak të informacionit të pasaktë të paraqitur më parë nga qytetarët ose për gabime gjatë futjes së tyre në sisteme. Prandaj, është e mundur që qytetarë të caktuar të marrin një njoftim ose një raport që nuk vlen për automjetin e tyre ose për një shkelje që nuk e kanë kryer.
“Çdo qytetar që vëren një mospërputhje në të dhëna do të ketë të drejtë të kontaktojë çdo stacion policie dhe të raportojë se është një gabim – se automjeti nuk është i tiji, se ai nuk e drejtonte atë ose se ka një lloj tjetër pasaktësie.” Në përputhje me procedurën e përcaktuar me ligj, Ministria e Punëve të Brendshme do të kontrollojë dhe korrigjojë të dhënat brenda 24 orëve, dhe qytetari do të marrë një njoftim se nuk do të ndiqet penalisht për kundërvajtje nëse nuk e ka kryer kundërvajtjen”, vuri në dukje ministri.
Ai theksoi se sistemi i ri ka futur edhe një mekanizëm shtesë për mbrojtjen e të dhënave personale. Pas marrjes së një njoftimi me SMS për një shkelje të trafikut, qytetari do të duhet të hyjë në procesverbal përmes linkut: (https://safecountry.mvr.gov.mk/?fbclid=IwY2xjawPsQ-RleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZAwzNTA2ODU1MzE3MjgAAR6Er0WHOsVspcXRN8Z74UhfhFOyqeTFzFGYirUXTsemOPcrqun7q5ZOXLJDKg_aem_Ynew-QvuEgQpqsgek33kPg), dhe për të shkarkuar dokumentin, do të… të jetë e nevojshme të futet një numër identifikimi personal. Kjo lejon vërtetim shtesë dhe verifikim të besueshmërisë së të dhënave, me qëllim parandalimin e dhënies së informacionit personal personit të gabuar.
Shuma e gjobave do të varet nga shkalla e shkeljes
Toškovski thotë se legjislacioni parashikon mekanizma të qartë për sanksionim, me anë të të cilave çdo shofer mund të kryejë një shkelje, por tejkalimi serioz dhe i konsiderueshëm i shpejtësisë së lejuar sjell pasoja më të rrepta.
Shuma e gjobave për tejkalim shpejtësie do të varet nga shkalla e shkeljes. Për tejkalim deri në 20 kilometra në orë, gjoba është 20 euro, ndërsa për tejkalim mbi 50 kilometra në orë, gjoba është 400 euro me ndalim drejtimi për një vit. Në zonat e populluara, këto sanksione mund të arrijnë në 500 euro. Për kalim në semafor të kuq, parashikohet një gjobë prej 250 eurosh dhe heqje e patentës deri në një vit, dhe nëse shkelja shkakton aksident, do të pasojë përgjegjësia penale.
Lidhur me patentat e trafikut, shoferi do të gjobitet me 100 euro nëse dokumenti ka skaduar, ndërsa pronari i automjetit do të duhet të paguajë 250 euro. Parkimi i paligjshëm do të sanksionohet me 30 deri në 50 euro, varësisht nëse automjeti pengon rrjedhën normale të trafikut apo lihet në një vend të destinuar për personat me aftësi të kufizuara.
Ministria e Brendshme kujton se nëse gjoba paguhet brenda tetë ditëve, shkelësi paguan vetëm gjysmën e shumës. Pas këtij afati, shuma paguhet e plotë, me mundësinë e arkëtimit me forcë. Përveç kësaj, nëse brenda 16 ditëve qytetari paguan gjobën dhe pranon shkeljen, Ministria mund të vendosë një ndalim drejtimi nën minimumin ligjor. Sistemi është vendosur të jetë jo-selektiv dhe parashikohen rregulla të rrepta për ata që shkelin shpesh rregulloret. Një shofer që grumbullon tre ndalime drejtimi brenda katër viteve do të humbasë automatikisht patentën e tij të drejtimit dhe do të jetë në gjendje ta rimarrë atë pas një pushimi prej të paktën një viti.
“Nëse, sipas ligjit, parashikohet një ndalim drejtimi mjeti prej të paktën tre muajsh për një shkelje të caktuar, në rast të pranimit dhe pagesës vullnetare, ky ndalim mund të reduktohet, për shembull në 45 ditë. Ne e prezantuam këtë për të motivuar qytetarët kur ka prova të qarta që të mos përfshihen në procedura të gjata gjyqësore”, thotë Toshkovski./GazetaFAKTI