Mijëra njerëz në Novi Sad mbajtën një heshtje 16-minutëshe të premten në mbrëmje për të nderuar viktimat e tragjedisë në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, përpara një tubimi të madh për të përkujtuar përvjetorin e vdekjes së 16 personave në shembjen e një tendë më 1 nëntor të vitit të kaluar në ndërtesën e stacionit të rinovuar më parë.
Të premten në mbrëmje, banorët e Novi Sadit mirëpritën mijëra studentë dhe qytetarë që kishin ardhur nga e gjithë Serbia në këmbë, me biçikletë, motoçikletë ose traktor për të marrë pjesë në një tubim përkujtimor të shtunën përpara rrënojave të tendës së shembur, e cila një vit më parë u bë skena e vuajtjeve për 16 persona, kryesisht të rinj. Vetëm një vajzë i mbijetoi shembjes së tendës, e plagosur rëndë dhe me pasoja për të gjithë jetën.
Studentët në krye të kolonës, duke ecur në heshtje, mbanin 16 kurora me lule të bardha me emrat e viktimave të tragjedisë që ndryshoi Serbinë.
Vdekja e 16 personave shkaktoi protesta masive antiqeveritare të udhëhequra nga studentët në fund të vitit 2024, lëvizja e të cilëve fitoi mbështetje gjithnjë e më të madhe nga grupe të shumta shoqërore – nga bota akademike te sindikatat dhe shoqatat qytetare – dita-ditës, duke u shndërruar në një lëvizje kombëtare për demokratizimin e shoqërisë.
E fundit në një seri kërkesash janë zgjedhjet e parakohshme, së bashku me presionin e përditshëm ndaj Presidentit serb Aleksandar Vuçiç, i cili, pavarësisht pak a shumë kompetencave protokollare sipas Kushtetutës, ka mbajtur pothuajse të gjitha frenat e pushtetit në Serbi për më shumë se një dekadë.
Vuçiç fillimisht u përpoq të lehtësonte presionin duke sakrifikuar Kryeministrin Milos Vuçiç, i cili dha dorëheqjen në janar, gjë që çoi edhe në rënien e qeverisë pasi disa mbështetës të partisë në pushtet (SNS) rrahën një grup studentësh në Novi Sad dhe i thyen nofullën një studenteje me një shkop bejsbolli.
Hetimi për shembjen e tendës fillimisht fajësoi disa ministra dhe punonjës shtetërorë, por edhe një vit pas katastrofës, askush nuk është dënuar ose ndëshkuar ende. Komisioni joformal Hetimor i një grupi ekspertësh, në gjetjet e tij, bazuar në dokumentet e disponueshme mbi rindërtimin e stacionit, vuri në dukje përfshirjen dhe përgjegjësinë e zyrtarëve të lartë shtetërorë.
Shpallet Ditë zie
Të premten në mbrëmje, emrat e të 16 viktimave u shkruan në gardhin përpara stacionit, ndërsa dhjetëra biçikleta qëndronin ende jo shumë larg mbetjeve të tendës, të cilën askush nuk e kishte lëvizur ose marrë një vit pas tragjedisë.
Një kolonë studentësh mbërriti në stacion pas mesnatës, duke vendosur një nga një kurorë me lule të bardha me emrat e viktimave.
“Qeveria hesht dhe të gjithë ata që shoh po qajnë”, dërgoi një mesazh një gazetar i FoNet gjatë heshtjes 16-minutëshe.
Qeveria serbe shpalli Ditë Zie të premten në mesnatë, pasi asambletë qytetare dhe studentët e Novi Sadit kërkuan publikisht të enjten që flamujt të ulen në gjysmë shtizë në të gjitha institucionet dhe institucionet publike në vend në kujtim të viktimave. Dita e zisë do të zgjasë deri në mesnatë të shtunën.
Presidenti Aleksandar Vuçiç iu drejtua publikut të premten në mbrëmje dhe bëri thirrje që tubimi i së shtunës në Novi Sad të jetë paqësor dhe me respekt për viktimat.
“Dëshira ime e vërtetë, si president, është që nesër të jetë paqësore, me respekt për njëri-tjetrin, veçanërisht për viktimat”, tha Vuçiç.
Ai u bëri thirrje protestuesve të angazhohen në dialog dhe tha se përvjetori duhet të jetë një ditë bashkimi, jo përçarjeje.
Në fjalimin e tij, Vuçiç tha se urrejtja që zien në shoqëri nuk sjell asgjë të mirë dhe se të gjithë kanë bërë gabime gjatë vitit të kaluar, përfshirë edhe atë, për të cilat kërkoi falje. Studentët i thanë se nuk do të pranonin një falje, vetëm thirrjen e zgjedhjeve të parakohshme.