Dërgesat e porositura nga qytetarët e Maqedonisë së Veriut brenda një muaji vetëm nga njëra platformë tregtare online, peshonin pothuajse 250 ton. Nëntë nga 11 palë këpucë të blera përmes platformave online përmbajnë substanca që janë të paligjshme në BE. Shumica e xhaketave rezistuese ndaj ujit përmbajnë kimikate të dëmshme. Në rastin e bizhuterive, një nga tre copë është e paligjshme, dhe metale të rënda të dëmshme u gjetën në gjashtë nga gjithsej 16 copë.
Megjithatë, për shkak të cilësisë dhe sigurisë së dobët, nuk ka asnjë institucion ku ata mund të ankohen, sepse ato janë produkte të kompanive të huaja.
Institucionet vebdore po analizojnë masa të reja të mundshme për doganat dhe taksat, dhe Bashkimi Evropian (BE) tashmë ka nisur një hetim mbi sigurinë e disa produkteve.
Nëntë nga 11 palë këpucë të blera përmes platformave online përmbajnë substanca që janë të paligjshme në BE. Shumica e xhaketave të papërshkueshme nga uji përmbajnë kimikate të dëmshme. Në rastin e bizhuterive, një nga tre copë është e paligjshme, dhe metale të rënda të dëmshme u gjetën në gjashtë nga gjithsej 16 copë.
Duke qenë se këto nuk janë kompani të regjistruara në vend, siç thekson ajo, qytetarët nuk kanë kujt t’i raportojnë problemet që lidhen me cilësinë ose sigurinë e produkteve. Ajo që mund të bëjë shteti është të harmonizojë rregulloret me ligjet evropiane mbi platformat dixhitale dhe blerjet online, shton Tasevska.
Megjithatë, përvojat e qytetarëve janë të ndryshme.
“Kam porositur disa herë nga platforma të tilla dhe jam e kënaqur. E vetmja gjë për të cilën isha skeptike ishin rrobat e fëmijëve që porosita. Bleva edhe poliester në dyqanet këtu, por bluzat që mora nga porosia online dukeshin se ishin bërë nga poliesteri i klasit më të ulët, dukeshin si plastikë e pastër, nuk kishte etiketë mbi përbërjen e materialit dhe nuk i veshëm kurrë”, thotë për REL, Valentina J.
Këto janë pjesë e njoftimeve të fundit nga Organizata e Konsumatorëve të Maqedonisë (OPM), duke i informuar qytetarët të jenë të kujdesshëm dhe, siç thonë ata, “të mbrojnë veten në një farë mënyre”.
Këto janë rezultatet që Organizata transmeton nga testet e kryera nga Këshilli Danez i Konsumatorëve për produktet e shitura përmes platformave të huaja të blerjeve online, si Temu, Shein, AliExpress…
Produktet janë të lira dhe dërgesa është relativisht e shpejtë, gjë që i bën këto platforma të njohura në mesin e qytetarëve.
Sipas të dhënave që ka marrë Radio Europa e Lirë nga Drejtoria e Doganave, vetëm në një nga platformat më të njohura në vend – Temu, importi i dërgesave në sasinë totale prej 248,000 kilogramësh (248 ton) u regjistrua në qershor.
“Ne e dimë se ka porosi masive nga të gjitha këto platforma edhe këtu. Megjithatë, rregulloret tona ligjore nuk vlejnë për këto platforma të jashtme sepse ato nuk janë persona juridikë të regjistruar në Maqedoni. Në përgjithësi, u takon qytetarëve të vendosin vetë nëse do të blejnë një produkt të caktuar apo jo dhe nëse do ta përdorin atë”, tha për REL, Tatjana Tasevska, këshilltare ligjore në Organizatën e Konsumatorëve.
Inspektorati nuk ka ankesa, por as nuk kontrollon produktet nga platformat online
Në nivelin e Bashkimit Evropian, në tetor 2024, u nis një hetim në lidhje me sigurinë e produkteve nga faqja aktualisht më e popullarizuar për tregti online – Temu.
Rezultatet paraprake treguan se kjo platformë shkeli detyrimet e Aktit të Shërbimeve Dixhitale, d.m.th. se “ekziston një probabilitet i lartë” që konsumatorët në BE do të kenë akses në produkte të papërshtatshme, të tilla si lodra për fëmijë dhe pajisje të vogla elektronike, përmes kësaj platforme, njoftoi Komisioni Evropian më 28 korrik.
Në Maqedoninë e Veriut, Inspektorati Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor brenda Ministrisë së Shëndetësisë, kryen inspektime të sigurisë së lodrave të fëmijëve, si dhe kozmetikës dhe artikujve për përdorim të përgjithshëm me qëllim mbrojtjen e shëndetit të njerëzve. Megjithatë, siç u tha nga Organizata e Konsumatorit, si dhe nga Ministria, ky organ nuk mund të shqyrtojë cilësinë e produkteve që importohen përmes platformave online.
“Sipas rregullores ligjore, Inspektorati Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësorkryen inspektimin e produkteve gjatë importit, prodhimit dhe shitjes me pakicë dhe shumicë në subjektet e regjistruara, domethënë nuk kryen mbikëqyrje të shitjeve online”, tha Ministria e Shëndetësisë për REL.
Dhe kur bëhet fjalë për ankesa nga qytetarët që lidhen drejtpërdrejt me sigurinë e një produkti, siç u tha nga SHSSH, gjatë vitit 2025, nuk u regjistrua asnjë raport i vetëm.
Institucionet analizojnë taksat doganore për dërgesat e importuara
Përveç çështjes së cilësisë dhe sigurisë së produktit, një pyetje tjetër që lind kur bëhet fjalë për porositë nga platformat online është – nëse shteti përfiton prej tyre dhe sa.
Sipas rregulloreve në Maqedoninë e Veriut, dërgesat nga jashtë me vlerë deri në 22 euro janë të përjashtuara nga pagesa e taksave të importit dhe tatimit mbi vlerën e shtuar (TVSH).
Ato me vlerë nga 22 deri në 90 euro janë të përjashtuara vetëm nga taksa doganore, por i nënshtrohen TVSH-së, ndërsa për dërgesat që tejkalojnë pragun prej 90 eurosh, paguhet si dogana ashtu edhe TVSH.
Kështu, nga pothuajse 248 ton dërgesa vetëm nga platforma Temu në qershor, të cilat u regjistruan nga Drejtoria e Doganave, 95 ton kishin vlerë më pak se 22 euro dhe për to nuk u ngarkua asgjë. Për 153 tonët e mbetur u mblodhën taksa në vlerë prej 41.7 milionë denarësh.
Megjithatë, është e mundur që këto rregullore të ndryshojnë. Autoritetet tashmë po analizojnë dhe paralajmërojnë propozime për rregulla të reja të mundshme.
“Brenda Ministrisë së Financave, dhe në koordinim me institucione të tjera përkatëse, po bëhet një analizë e detajuar dhe do të shqyrtohet nevoja për të ndërmarrë masa dhe aktivitete të caktuara, të cilat do t’i propozohen Qeverisë për shqyrtim dhe vendimmarrje të mëtejshme”, thuhet në përgjigjen që REE mori nga Ministria e Financave dhe Drejtoria e Doganave.
Në Bashkimin Evropian, pragu për përjashtim nga detyrimet është më i lartë – është vendosur për dërgesa deri në 150 euro. Megjithatë, heqja e tij është përmendur së fundmi si një nga masat e mundshme.
Në këtë mënyrë, siç shkruan mediat evropiane, nga njëra anë, konsumatorët do të dekurajoheshin nga blerja e produkteve me vlerë të ulët, dhe nga ana tjetër, do të mundësoheshin kushte të drejta për bizneset vendase dhe evropiane që kanë kosto për të përmbushur standardet e cilësisë.
“Nuk bëhet fjalë vetëm për mbrojtjen e konsumatorit, por ekziston edhe një çështje shumë serioze e një fushe loje të barabartë për bizneset evropiane, pasi ato pritet të konkurrojnë me shitësit që nuk respektojnë rregullat tona”, tha për ‘Guardian’ Komisioneri i Drejtësisë dhe Konsumatorit i BE-së, Michael McGrath.
Çfarë mund të pritet nga hetimi në BE?
Hetimi i nisur nga institucionet evropiane në tetor u krye përmes një procesi sekret blerjeje. Pas rezultateve të para paraprake të cilat treguan se “ka shumë të ngjarë që konsumatorët të gjejnë produkte të papërshtatshme midis ofertës”, Komisioni Evropian njoftoi se në fazën tjetër Temu do të ketë mundësinë të mbrohet dhe të përgjigjet me shkrim ndaj gjetjeve të hetimit deri më tani.
Paralelisht, do të mbahen konsultime me Bordin Evropian për Shërbime Dixhitale.
“Ne blejmë në internet sepse besojmë se produktet e shitura në tregun tonë të vetëm janë të sigurta dhe përputhen me rregullat tona. Sipas gjetjeve paraprake, Temu nuk i përmbush standardet e pritura të vlerësimit të rrezikut për përdoruesit e kërkuara nga Akti i Shërbimeve Dixhitale”, tha Hanna Virkkunen, zëvendëspresidentja ekzekutive e Komisionit Evropian për sovranitetin teknologjik, sigurinë dhe demokracinë, më 28 korrik.
Nëse gjetjet paraprake konfirmohen, platforma mund të gjobitet deri në 6 përqind të xhiros së saj totale vjetore, si dhe të vendoset nën mbikëqyrje të shtuar për të monitoruar zbatimin e rekomandimeve për të përmbushur standardet.
Zëdhënësi i kompanisë, Temu, tha se kompania do të vazhdojë të “bashkëpunojë plotësisht me Komisionin Evropian”.
Përveç këtij hetimi, Komisioni në periudhën e mëparshme nisi hetime kundër platformave të tjera. Për shembull, në mars të vitit 2024, u hap një hetim kundër AliExpress./GazetaFAKTI