Pas nëntë muajsh protestash relativisht paqësore, rrugët e Serbisë nuk janë më të mbushura me procesione demonstruesish, por me skena që i ngjajnë një gjendjeje lufte. Përleshjet midis protestuesve dhe policisë, shkopinj, gaz lotsjellës, bomba tymi, pishtarë dhe zyra të shkatërruara të Partisë Progresive Serbe (SNS) në pushtet përsëriten natë pas nate në të gjithë vendin.
Neda Vrebac nga grupi i qytetarëve të Novi Sadit ka qenë në rrugë për muaj të tërë. Ajo thotë se njerëzit janë të zemëruar dhe se dhuna në rrugë është vetëm një reagim ndaj dhunës së regjimit. “Ne shkuam me duar të zhveshura me bajoneta”, tha Vrebac për Deutsche Welle. “Ndihem – personalisht, por edhe qytetarët e tjerë që janë të rregullt në protesta – shumë e shqetësuar dhe e pasigurt. Dhe kjo është pasojë e faktit se jetojmë në fashizëm, me të gjitha manifestimet e tij”, vlerëson Vrebac.
“Autoritetet kanë shpallur një luftë rruge”
Protestuesit në rrugë shpesh nuk e dinë nëse janë në konflikt me policinë apo me parapolicën e Partisë Progresive Serbe. Videot po përhapen në rrjetet sociale që tregojnë grupe të rinjsh me “fantomka” dhe shkopinj që sulmojnë demonstruesit, dhe mediat shkruajnë se midis mbështetësve të SNS kishte edhe njerëz që ishin dënuar më parë për tentativë vrasjeje, sjellje të dhunshme, dhe madje edhe një ish-udhëheqës tifozësh i cili u dënua për vrasjen e tifozit francez Brice Taton në vitin 2009.
“Qeveria, me ndihmën e kriminelëve të partisë, ka shpallur një luftë rruge kundër qytetarëve. Por nuk ka tërheqje, është djegur deri në palcë”, tha për DW Radivoje Jovovi[ nga Lëvizja e Qytetarëve të Lirë. “Qytetarët e kuptuan se nuk ka teprim të parlamentarizmit dhe demokracisë me mafian, se nuk ka më bisedime me mafian përveç dorëzimit të pushtetit”.
Jovovi[ beson se dhuna në rrugë është rezultat i nervozizmit të qeverisë, e cila nuk di si ta zgjidhë krizën. “Është qeveria që refuzoi të pranonte kërkesat e drejta të protestës, që i ndoqën trëndafilat me një nallane. Vetëm se, doli që këta trëndafila ishin me gjemba. SNS nuk na besoi kur thamë ‘kini kujdes nga zemërimi i një njeriu të duruar’ dhe tani ata kanë kryer krime që kanë përshpejtuar fundin e tyre”, shton Jovoviç.
Arrestime masive dhe brutalitet policor
Ndërkohë, policia ka filluar gjithashtu të përdorë dhunë. Qytetarët dhe media kanë regjistruar një numër shembujsh të brutalitetit policor në kamera, dhe një studente nga Beogradi, Nikolina Sinxheliç, dëshmoi se komandanti i Njësisë për mbrojtjen e personave dhe objekteve, Marko Kriçak, “e qëlloi me shuplakë dhe ia goditi kokën në mur” dhe e quajti “kurvë”.
“Ai tha se do të më zhvishej dhe do të më përdhunonte para të gjithëve, që të gjithë do ta shikonin. Isha dukshëm e tërbuar, tha ai, ‘Duhet të më kërkoni të ndaloj së rrahuri'”, tha Nikolina Sinxheliç për televizionin N1.
Ndërsa shkopinjtë u qëlluan natën, arrestime masive pasuan gjatë ditës. Disa media të regjimit publikuan pamje që tregonin të rinj të gjunjëzuar pas një muri me duart pas shpine, me nga një oficer policie që qëndronte pas secilit prej tyre.
Pamjet e filmuara u kujtuan shumë njerëzve imazhe nga kampet e luftës, dhe Neda Vrebac thotë se njeh të paktën tre prej tyre si njëzetvjeçarë që u ndaluan nga policia edhe pse nuk ishin as në protesta. Njëri prej tyre është Vukašin Kurilić, familjen e të cilit e njeh personalisht.
“Ata janë nga grupi im, mbështesin të gjithë, por nuk janë pjesëmarrës aktivë në protesta. E arrestuan teksa dilte nga dyqani. Ai mbante disa çanta dhe kur iu afruan, ai rezistoi. Tha – Nuk bëra asgjë. Pastaj e kontrolluan, gjetën inhalatorin e tij të astmës dhe menduan se ishte sprej me piper dhe e futën në një furgon policie. Ai nuk kishte kryer vepra të mëparshme penale”, thotë Neda Vrebac për DW.
Vuçiç premton “përgjigje të ashpër”
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç premton një përgjigje të ashpër nga shteti vetëm brenda pak ditësh, por mohon se bëhet fjalë për futjen e gjendjes së jashtëzakonshme.
“Në një moment, do të shihni të gjithë vendosmërinë e shtetit të Serbisë. Ne do të përdorim gjithçka që kemi në dispozicion për të rivendosur rendin, paqen dhe rendin në vendin tonë, dhe ne do ta bëjmë këtë. Ne do t’i kundërvihemi të gjitha presioneve të jashtme, të gjithë atyre që na kërcënojnë, që na paralajmërojnë për atë që lejohet dhe çfarë është e lejuar, dhe deri më tani kemi parë prej tyre se ata kanë arritur të sjellin kaos në vendin tonë. Dhe ne do të fitojmë”, tha Vuçiç.
Në një konferencë për shtyp, ai akuzoi studentët dhe qytetarët që po protestojnë për përmbysjen e shtetit, duke i krahasuar ata me fashistët dhe nazistët dhe tha se është vetëm çështje ditësh para se ata të vrasin dikë.
Shumë njerëz i frikësohen këtij skenari
“Kam frikë për jetët njerëzore. Jetën tonë, qytetarëve, të pafajshmëve, fëmijëve, aktivistëve”, thotë Neda Vrebac. Por ai gjithashtu ka frikë se regjimi mund të vrasë dikë nga radhët e tij për të përshkallëzuar më tej dhunën. “Mendoj se ai është gati për çdo gjë, sepse ka sasi të mëdha parash dhe mafia përreth tij. Dhe ju e dini se si funksionon mafia”, thotë Neda Vrebac.
Një gjendje pafuqie
Profesori në pension në Fakultetin e Shkencave Politike, Zoran Stojiljkoviç, e quan këtë gjendje një gjendje pafuqie në të cilën të dyja palët kanë vështirësi të mbizotërojnë dhe asnjëra nuk ka një strategji të qartë.
“Mendoj se vetë Vuçiç nuk dëshiron gjendje të jashtëzakonshme, sepse nuk ka kapacitet ta mbajë atë kur njerëzit nuk janë të gatshëm ta respektojnë atë, dhe qartësisht nuk janë. Ajo që është e dëshirueshme është sigurisht që të ndodhë një lloj dialogu,” tha ai.
“Që t’u tregoni qartë njerëzve se çfarë do të marrin kur të fitoni dhe çfarë do të bëni për atë kohë të arsyeshme deri në një lloj zgjedhjesh normale pas një ose dy vitesh, në mënyrë që kjo të mos ndodhë më kurrë”, shton Stojiljkoviç./GazetaFAKTI