Qëndrim Rijani: “Kjo është një shfaqje avangarde sepse klasikja dhe antikiteti transformohen në avangardë, që nuk do të thotë vetëm modernitet. Gjëja më e rëndësishme është se në këtë vepër, përveçse është Shekspir dhe një tekst i bukur, mbetet i tillë edhe pasi koha jonë të ketë kaluar”.
Festivali i 71-të Veror i Splitit po sjell në skenë Jul Cezarin, dramën politike kult të William Shakespeare me regji të Qëndrim Rijani. Kjo histori e tensionuar dhe e përjetshme e pushtetit, tradhtisë dhe luftës për ideale na çon në zemër të Romës së lashtë – përmes një rrëmuje intrigash, konfliktesh të brendshme dhe vendimesh fatale që përcaktojnë rrjedhën e historisë. Në qendër të dramës janë Bruti dhe Kasi, dy senatorë të cilët, duke besuar se po veprojnë për të mirën e Romës, vënë në lëvizje ngjarje që do ta ndryshojnë përgjithmonë fytyrën e Republikës. Premiera është planifikuar për 8 gusht në Portat e Argjendta, shkruan gazeta Slobodna Dalmacija
Në një konferencë për shtyp për median të mbajtur të premten në atriumin e Teatrit Kombëtar Kroat, folësit përfshinë intendantin Vicko Bilandžić, drejtorin e programit të dramës Ivan Penović, regjisorin Qëndrim Rijani, aktorët Trpimir Jurkić, Mijo Jurišić dhe Donat Zeko, dhe dramaturgen Karla Leko.
Konferenca për shtyp u hap nga Davor Vuković: “Kjo është premiera e dytë në Festivalin Veror të Splitit, dje ishte premiera e “Dhelpra”. Jul Cezari është në një hapësirë interesante. Këtë vit, ne treguam edhe anën e lashtë të qytetit tonë me Dioklecianin. Madje e zëvendësuam Bene-n, guxoj të them, në oborrin e gjimnazit Spinut.”
Pastaj, intendanti Bilandžić mori fjalën: “Erdhëm në gjysmën e festivalit dhe kemi dy premiera. Në këtë mënyrë, kemi vërtetuar se nuk ka shfaqje të vogla dhe të mëdha. “Dhelpra” ishte fantastike, shpresoj se do të qëndrojë atje, në repertor. Teksti i Shekspirit gjithashtu ka potencialin të qëndrojë në Festivalin Veror të Splitit. Kemi një vendndodhje paksa të ndryshme dhe ekipi që rri rreth meje po udhëheq një ekip prej 30 personash të përfshirë ngushtë, dhe 100 në kuptimin më të gjerë. Provat kanë filluar, vendi është fenomenal, po e pushtojmë hap pas hapi. Mbetemi në pritje të shfaqjes.”
Pastaj Ivan Penović, drejtor i programit të dramës, dha mendimin e tij për shfaqjen: “Ne i hapëm premierat me Dioklecianin, e mbyllim me Cezarin, të dy janë sundimtarë të mëdhenj. Jam i lumtur sepse prisja shumë nga Porta e Argjendtë, e zbuluam dhe ka qenë para syve tanë për shumë muaj. I tejkaloi pritjet tona, akustika dhe monumentaliteti plotësojnë këtë tekst që e meriton. Konturet e mrekullueshme të kësaj shfaqjeje janë të dukshme. Potenciali i ansamblit tonë është shfrytëzuar në një masë të madhe dhe ditët më komplekse janë përpara nesh. Ne jemi ende në prova deri vonë natën sot. Është gjithmonë një kombinim i bukur i kulturës dhe qendrës së qytetit tonë, dhe kalimtarëve që e ndjekin atë me sy plot kuriozitet. Logjistikë e shkëlqyer është në punë këtu.”
Qëndrim Rijani, regjisor i Jul Cezarit, komentoi për shfaqjen dhe vendndodhjen ku do të zhvillohet shfaqja: “Kemi një vendndodhje fenomenale, teksti është i madh, por ansambli është i mrekullueshëm. Nuk kam pasur kurrë një ekip krijues kaq të mirë për të. Gjëja më e rëndësishme është se në këtë vepër, përveçse është Shekspir dhe një tekst i bukur, mbetet i tillë edhe pasi koha jonë të ketë kaluar. Kjo është një shfaqje avangarde sepse klasikët dhe antikiteti transformohen në avangardë, që nuk do të thotë vetëm modernitet. Pashë potencialin në Portën e Argjendtë, por kisha edhe një përgjegjësi ndaj saj. Vendndodhja mund të të mposhtë në thelb, veprimi fillon para epokës sonë dhe mbaron pas. Ai kalon nga një individ që ushtron tirani në ndoshta dikë që pret në të ardhmen, ne ose pasardhësit tanë. Shfaqja është shumë e mirë, aktorët janë sigurisht të mirë, këto janë role monumentale. Publiku që shkon në teatër për të parë tituj si Cezari ose Bruti ose Mark Antoni tashmë i di thëniet e popullit. Mendoj se do të arrijmë një përgjegjësi të madhe me këtë”, transmeton Slobodna Dalmacija.
Trpimir Jurkiq interpreton rolin kryesor të Cezarit, dhe ai gjithashtu kujtoi shfaqjet e mëparshme: “Mendoj se e kam luajtur 5-6 herë. Nuk është e lehtë të punosh me Shekspirin, është themeli i gjithçkaje, por pa Shekspirin, drama nuk ekziston dhe nuk do të kishte asgjë. Urime të gjithëve, por nuk mendoj se do të kishte asgjë pa të. Çdo herë një takim me Shekspirin është prova më e vështirë dhe më e mirë e mundshme e aktrimit. Kryesisht e zanatit, dhe pastaj e gjithçkaje që është brenda teje. Nëse nuk ke pasur mundësinë ta testosh veten në atë mënyrë, ke humbur shumë. Kur e takon atë, takon veten. Kjo është një punë e madhe, nuk e kemi bërë ende, kjo pritet duke pasur parasysh hapësirën. Mund ta falënderoj vetëm regjisorin dhe të gjithë ekipin me gjithë zemër. Puna ishte e vështirë dhe e lodhshme, por nga ana tjetër, ishte frymëzuese. Jam me fat që po aktroj në aktin e tretë, kështu që mund të marr frymë më lirshëm.”
Mijo Jurishiq, i cili do të luajë rolin e Brutit, foli për rolin: “Jam shumë i lumtur që po bëjmë një lloj klasiku pas shumë vitesh. Nuk jam në gjendjen më të mirë për vepra kaq të mëdha, nuk ka murmuritje këtu si me tekstet moderne. Nëse një fjalë është e gabuar, gjithçka shkon drejt greminës, është e vështirë të improvizosh në fjali dhjetë-notëshe. Nevojiten klasike në teatër, që mbart përgjegjësi. Jam i lumtur që po luajmë në zemër të Qytetit, në një pallat ku ecte dhe jetonte një perandor. Një vend tjetër sipas mendimit tim do të ishte Roma, asgjë tjetër. Turizmi na shtynte të dilnim nga Qyteti çdo vit, dhe tani jemi të lidhur me të. Turistët fillojnë të bërtasin dhe shohin se diçka po ndodh, pastaj heshtin. Shpresoj se do t’u mësojmë atyre se turizmi nuk është ushqim i shpejtë dhe alkool. Kur arrihet një marrëdhënie e shëndetshme midis aktorëve, është diçka e pabesueshme.”
Donat Zeko do të luajë rolin e Cassius: “Disa njerëz e shijojnë ta bëjnë këtë, disa jo, por ne kemi mësuar ta duam. Në lidhje me kolegët në skenë dhe me regjisorin, grija morale është diçka që një person duhet të mësojë ta përballojë. Në kontekstin e shfaqjes, duhet të dimë kush është djalë i mirë dhe kush është djalë i keq, kush është ustash dhe kush është partizan, por këtu nuk është e thjeshtë. Është komplekse dhe kërkuese, por nuk ka asgjë që nuk mund ta bëjmë. Mendoj se jemi një grup individësh të fortë dhe duhet të jemi në gjendje të ruajmë një lloj kolektivi. Sa i përket Dioklecianit, ka një të dhënë që Senati e ftoi atë në Romë, por kur e panë duke kultivuar lakër, ishte më mirë nëse ai qëndronte. Ata thonë se sa më në jug, aq më e trishtueshme, por ne kemi të drejtë.”
Konferenca u mbyll nga dramaturgia Karla Leko: “Shekspiri është një emër i madh dhe mban shumë përgjegjësi. Ne ndërhymë në tekst brenda kontekstualizimit. Kafshimi ishte i madh, zgjeruam shtigjet që kishte Shekspiri. Gratë nuk kishin një rol të madh, por shtuam dy personazhe femra, dhe personazhi i Petra Kovačić Botić është interesant. Për shkak të kohës specifike në të cilën ndodhemi, dhe Shekspiri foli përmes prizmit të Romës në shekullin e 16-të, historia duhet të jetë një mësuese që do të na mësojë akoma diçka. Vendndodhja e shfaqjes është një personazh më vete, ajo shkon thellë në poret e tekstit, vargu tingëllon ndryshe në Portën e Argjendtë. Ka individë të mëdhenj dhe të fortë në ansambël, por bashkimi sigurisht që nuk mungon. I ftoj të gjithë të vijnë në premierë.”
Regjisori i shfaqjes së Shekspirit është Qëndrim Rijani, dramaturgia është e Karla Leko, dhe adaptimi është nënshkruar nga dyshja e lartpërmendur. Në rolet kryesore luajnë Trpimir Jurkiq, Mijo Jurishiq, Goran Markoviç, Donat Zeko, Petra Kovaçiç Botiq, Niksha Arçanin, Zorana Kaçiq Çatipoviq, Ana Marija Veselçiq, Zdeslav Çotiq, Stipe Jelaska Movaçiq, Lara Jeronçiq.
Asistent regjisor është Ivan Jerçiq, skenograf është Valentin Svetozarev, kostumograf është Marija Pupuchevska, kompozitor është Trimor Dhormi, koreograf është Stash Zurovac, dizenjues i videove është Dragan Šokić, dizajner i ndriçimit është Srgjan Barbarishnjasculu. Përkthimi është bërë nga Milan Bogdanović dhe Mate Maras, ndërsa drejtuese e skenës është Sonja Dvornik.
/GazetaFAKTI