Ndryshe nga pritjet e një pjese të publikut se Donald Trump do të bënte një ndryshim rrënjësor në qëndrimin e SHBA-së ndaj problemit të Kosovës, kjo nuk ndodhi. Në vend të kësaj, ai vendosi tarifa të mëdha ndaj Serbisë. Administrata Trump deri më tani nuk ka bërë “absolutisht asgjë” në lidhje me përmirësimin e pozicionit të Serbisë në konfliktin me Kosovën, shkruan javorja VREME.
Pritjet e publikut se administrata e Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Donald Trump, do të jetë më e favorshme ndaj Serbisë në mandatin e tij të dytë, veçanërisht në lidhje me problemin e Kosovës, nuk janë përmbushur për momentin, sipas bashkëbiseduesve të “Vremen”. Ata theksojnë se duhet të merret parasysh edhe fakti që Kosova ka qenë “e paralizuar” për një kohë të gjatë për shkak të krizës pas zgjedhjeve.
Përveç kësaj, Trump zhgënjeu pritjet e publikut duke futur tarifa doganore deri në 37 përqind ndaj Serbisë, por një veprim i tillë nuk duhet të merret personalisht në asnjë rast. Në të njëjtën kohë, eksportet nga Serbia në SHBA janë shumë modeste gjithsesi.
Dy lloje pritjesh
Hulumtuesi i lartë në Qendrën e Beogradit për Politikat e Sigurisë, Vuk Vuksanoviq, thotë për “Vreme” se është e nevojshme të ndahet ajo që kreu i shtetit priste nga Trump, nga ajo që popullsia e përgjithshme priste nga presidenti i SHBA-së.
“Një pjesë e konsiderueshme e popullsisë serbe shpresonte që Trump potencialisht mund të përfaqësonte të paktën një politikë paksa të ndryshme të SHBA-së në raport me Serbinë, veçanërisht kur bëhet fjalë për probleme të tilla si Kosova. Nga ana tjetër, udhëheqja serbe priste të forconte pozicionin e saj duke e bërë administratën Trump më pak të prirur për t’i kritikuar ata për problemet e brendshme”, pohon Vuksanoviq.
Deklaratë e pavlerë për parandalimin e luftës në Kosovë
Ai thekson se duhet të merret parasysh se Trump fitoi në nëntor 2024, gjë që përkoi me rënien e tendës në Novi Sad.
“Pas vdekjes së atyre njerëzve dhe protestave që pasuan, e gjithë Serbia është e paralizuar, prandaj nuk mund të flasim as për një politikë të jashtme tepër koherente. Ajo që Serbia ka marrë deri më tani nga administrata Trump janë gjëra mjaft të pakënaqshme, siç janë tarifat që u vendosën dhe të cilat janë më të lartat në Ballkan. Përveç kësaj, pati atë deklaratë të pavlerë nga Trump për parandalimin e një lufte në Kosovë, e cila është vetëm një përpjekje për ta tregtuar veten si paqebërës, sepse nuk kishte krizë që kërkonte një ndërhyrje të tillë dhe ne nuk ishim afër luftës në Kosovë”, thotë Vuksanoviq.
Ai thekson se nga perspektiva e Beogradit, është shumë e rëndësishme që i dërguari special i Presidentit të SHBA-së, Richard Grenell, “i cili është shumë anti-Courtius”, të jetë ende shumë i fokusuar në qeverinë e Kosovës.
“Mendimi i Beogradit për administratën Trump do të formohet në bazë të asaj se si do të jetë ajo ndaj Kosovës, kryesisht sipas politikës së qeverisë Kurti për presion të vazhdueshëm ndaj komunitetit serb në veri të Kosovës, dhe në bazë të asaj se çfarë qëndrimi do të mbajë ajo administratë ndaj protestave aktuale në Serbi”, thekson Vuksanoviq.
Paralizë e përgjithshme
Ai vlerëson se administrata Trump deri më tani nuk ka bërë “absolutisht asgjë” në lidhje me përmirësimin e pozicionit të Serbisë në konfliktin me Kosovën.
“Megjithatë, nuk duhet harruar se Kosova e Kurtit është e paralizuar njësoj si Serbia e Vuçiçit. Një qeveri nuk mund të formohet në Kosovë dhe nuk përjashtohet mundësia e zgjedhjeve të reja. Kurti është kryeministri në detyrë në një periudhë tranzicioni dhe ai po e përdor këtë për të goditur më fort komunitetin serb. Është e mundur që Grenell të zbatojë masa të ngjashme me ato të vitit 2020 kur loboi që partitë e tjera shqiptare të votonin mosbesim ndaj Kurtit”, kujton Vuksanoviç.
Ai thotë se ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm iu dorëzua dhëndrit të Trump, Jared Kushner, pikërisht për të “blerë miqësinë e administratës Trump”, dhe se “Trump mund të bëhet subjekt i një polarizimi më serioz në shoqërinë serbe nëse pjesa protestuese e popullsisë fillon ta perceptojë administratën e tij si një mbrojtëse të elitës sunduese”.
Asnjë ndërhyrje në punët e brendshme të Serbisë, përveç nëse…
Ai kujton se gjatë bisedës midis Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, dhe Donald Trump Jr., qytetarët protestues u paraqitën si “Soros dhe agjentë të revolucionit me ngjyra”.
“Është e qartë se në këtë rast po flitet gjuha e administratës Trump për të siguruar mbështetjen e saj. Nuk besoj se SHBA-të do të ndërhyjnë hapur në punët e brendshme të Serbisë, por besoj se ata do të qëndrojnë larg kësaj çështjeje, përveç nëse vlerësojnë se disa nga interesat e tyre janë të kërcënuara. Duhet të jetë ashpër realiste: pavarësisht faktit se disa kanë thënë se demokratët amerikanë kanë një qasje më të mirë ndaj Serbisë në lidhje me gjendjen e demokracisë, nga 12 vjet, qeveria e SNS-së ka përkuar me sundimin e demokratëve në SHBA, domethënë të Bidenit, për tetë vjet dhe administratës Obama”, thekson Vuksanović.
Kur bëhet fjalë për tarifat, bëhet fjalë për mënyrën se si Trump e sheh tregtinë globale.
“Ajo pak që eksportohet nga Serbia në SHBA është në fakt produkte të investitorëve të huaj. Këta investitorë mbështeten në mbështetjen e Qeverisë së Serbisë për të lobuar në SHBA me shpresën se tarifat do të hiqen, por pyetja është se sa e interesuar është ajo në momentet kur po lufton për mbijetesën e saj. Ka shumë mundësi që këta investitorë të luftojnë për të ridrejtuar eksportet e tyre në disa tregje të tjera”, thotë Vukasnoviç.
Qëndrimi ndaj NIS është vendimtar
Sipas mendimit të tij, faktori më i rëndësishëm vendimtar në marrëdhëniet midis SHBA-së dhe Serbisë janë sanksionet kundër Industrisë Serbe të Naftës.
“Deri më tani, shohim se administrata Trump po e shtyn vazhdimisht zbatimin e vendimit ekzekutiv që administrata Biden miratoi në fund të mandatit të saj. Pati disa lobime nga Qeveria e Serbisë në bashkëpunim me qeverinë e Orbanit në Hungari për këtë çështje, por duket se faktori kryesor me të cilin po merren SHBA-të kur vonojnë këto sanksione është në kontekstin e marrëdhënieve dypalëshe midis SHBA-së dhe Rusisë, dhe jo si rezultat i fushatës së Serbisë”, përfundon Vukasnoviç.
Përmbushja e premtimeve të fushatës
Politologu nga organizata “Rruga e Tretë e Re” Dimitrije Miliç vlerëson se rreth gjysmë viti i sundimit të Donald Trump u shënua nga një politikë që mbështetet shumë në njoftimet e tij të fushatës.
“Administrata u përqendrua në një politikë të re doganore, ndryshime në politikën energjetike, një zhvendosje drejt konservatorizmit në çështjet sociale, ulje të ndihmës së huaj, ulje të taksave, por edhe ndryshime në politikën e jashtme. Sigurisht, të gjitha vendimet e tij globale patën ndikim në Serbi, edhe pse nuk u morën për shkak të Serbisë”, tha Miliç për Vreme.
Nuk ka asnjë tregues për një riorganizim politikash.
Ai tregon se ka shpresë në opinionin publik vendas se Trump mund të ndryshojë politikën e jashtme perëndimore, të cilën pjesa e djathtë e spektrit politik e percepton si shumë të rreptë ndaj Serbisë dhe interesave të saj.
“Edhe pse Trump ka ndryshuar ndjeshëm politikën e jashtme të Amerikës, ende nuk ka tregues për një ristrukturim të madh që do të zbatohej për Serbinë”, thekson Milić.
Atij i duket se zyrtarët serbë do të kenë një “kalim” më të mirë me administratën republikane dhe se do të jetë më e lehtë për ta të takohen dhe të vizitojnë sesa ishte rasti me administratën demokratike.
“Kjo nuk garanton domosdoshmërisht një ndryshim në politikën amerikane, nëse interesat nuk mbivendosen. Çështja e sanksioneve të NIS si një pengesë e trashëguar dhe e tarifave doganore për mallrat serbe, si një pengesë autentike e re e Trump, do të jetë thelbësore për vlerësimin e marrëdhënieve të ardhshme me Serbinë. Nëse ato zgjidhen pa dëme të mëdha për Serbinë, do të jetë një sukses dhe një shenjë se marrëdhëniet do të përmirësohen”, thotë Miliç.
Dhe ai arrin në përfundimin se shumë do të varen nga qasja e Trump ndaj çështjes së Kosovës, sepse kjo çështje është e rëndësishme për perceptimin e partnerëve të politikës së jashtme nga një pjesë e konsiderueshme e qytetarëve serbë, përfunfon VREME.