Trashëgimia kulturore maqedonase shpesh restaurohet me para të huaja, në vend të investimeve shtetërore afatgjata, tregojnë raportet e auditimit, shkruan Radio Europa e Lirë.
Në gjashtë vitet e fundit, disa milion euro janë investuar në vend nga fondet e huaja për restaurimin e objekteve të tilla. Ndërsa politikanët në Maqedoninë e Veriut flasin vazhdimisht për “mbrojtjen e identitetit maqedonas” dhe për gati 30 vjet kanë luftuar beteja diplomatike në lidhje me historinë, në praktikë ata nuk e tregojnë këtë duke mbrojtur trashëgiminë kulturore mbi të cilën bazohet identiteti kombëtar.
Ekspertët maqedonas dhe grekë për monumentet bizantine do të punojnë së bashku për restaurimin e Kishës Maqedonase kompleksin e manastirit Treskavec. Për këtë restaurim, institucionet shtetërore do të investojnë 65,000 euro këtë vit, dhe paratë e mbetura do të vijnë nga një projekt i mbështetur nga Greqia. Restaurimi i brendshëm i afreskeve u njoftua në prill nga Ministri i Kulturës, Zoran Ljutkov, i cili tregoi se vitin e ardhshëm do të punohet për konservimin e afreskeve në kishë.
Drejtoresha e Qendrës Evropiane për Monumentet Bizantine dhe Post-Bizantine në Selanik, Flora Karagijani, shprehu besimin e saj gjatë vizitës në prill se kisha dhe afresket e saj do të mbrohen nga lagështia.
Është projekti i dytë i përbashkët i ekipeve të ekspertëve nga Instituti për Mbrojtjen e Monumenteve dhe Muzeve të Kulturës – Prilep, Qendra Evropiane për Monumentet Bizantine dhe Post-Bizantine në Selanik, Greqi (EKBMM), Instituti dhe Muzeu – Manastir dhe Qendra Kombëtare për Konservim.
I pari është ende në vazhdim dhe ka të bëjë me kishën e Shën Gjergjit në fshatin Kurbinovë të Prespës, e cila daton që nga shekulli i 12-të dhe është pjesë e traditës arkitekturore bizantine me një koncept unik të Kostandinopojës. Megjithatë, afresku unik, si engjëlli, pra Kryeengjëlli Gabriel, i cili është paraqitur në kartëmonedhën 50 denarëshe dhe që e vendos Kurbinovën në hartën e vlerave kulturore botërore, ka qenë në rrezik prej vitesh, i lënë në rrëmujën e kohës.
SHBA-të donuan me shumë se gjysmë milioni euro
Mbështetja e Ambasadës së SHBA-së në Shkup për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore vjen kryesisht përmes granteve nga Fondi i Ambasadorit për Ruajtjen e Kulturës. Që nga viti 2019, 18 projekte të ruajtjes së kulturës në Maqedoninë e Veriut kanë marrë mbështetje.
Vetëm për katër prej tyre, grantet arrijnë në më shumë se gjysmë milioni euro. Këto janë katër projekte nga viti 2019, duke përfshirë konservimin e Manastirit të Virgjëreshës së Shenjtë të Eleusis në Veljushë nga shekujt 11 dhe 12, ruajtjen e mozaikëve në vendin arkeologjik të Herakleia Linkestis, ruajtjen e Monumentit të Lirisë në Koçan dhe konservimin e Ujësjellësit në Shkup, të cilit i është dhënë çmimi i fundit.
“Ambasada e SHBA-së është krenare që mbështet ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë së pasur kulturore të Maqedonisë së Veriut”, tha Ambasada e SHBA-së për REL-në.
Buxheti i shtetit kursen në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore
Të dhënat e fundit nga Instituti për Prokurim Publik nga fillimi i këtij viti tregojnë se Institucionet Kombëtare për Mbrojtjen e Monumenteve kanë përfunduar vetëm dy tenderë për rindërtimin e çative dhe punimet e ndërtimit në kisha me vlerë 200,000 euro. Qendra Kombëtare për Mbrojtje, nga ana tjetër, ka ndarë 86,000 euro për prokurim publik për konservimin dhe fazën e shtatë të restaurimit të një pjese të manastirit të Lesnovës dhe për rehabilitimin e shtëpisë Apasijevi në Veles.
Nga ana tjetër, Drejtoria për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore ka shpenzuar buxhetin e saj që nga fillimi i këtij viti për faturat e energjisë elektrike, telefonit, sigurisë dhe blerjen e furnizimeve të zyrës, sipas të dhënave nga Zyra e Prokurimit Publik.
Historianët dhe arkeologët thonë se vitet e fundit ka pasur një rritje të buxhetit për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, por edhe kjo nuk është e mjaftueshme.
“Megjithatë, ende nuk ka para të mjaftueshme. Por ka një problem më të madh, kapaciteti institucional dhe mënyra e financimit siç është bërë deri më tani. Pra, ndonjëherë edhe pse ka shumë më tepër fonde, disa nga institucionet nuk janë në gjendje të realizojnë vetë projekte, kryesisht sepse vitet e fundit është investuar shumë pak në kapacitete njerëzore, domethënë është punësuar shumë pak staf profesional, veçanërisht konservatorë që mund t’u përgjigjen nevojave të mbrojtjes së trashëgimisë kulturore”, thotë për REL presidenti i Shoqërisë Arkeologjike Maqedonase, Ordanço Petrov.