Grosha e Tetovës ka arritur çmimin e mishit. Ajo kushton rreth 500 denarë për kilogram, dhe në disa dyqane shkojnë deri në 600. Është pesë herë më e shtrenjtë se grosha e importuar, të cilat ofrohen në tregje për 90 deri në 120 denarë, varësisht nga origjina e tyre – Egjipt, Turqi, Argjentinë, Kinë ose Kirgistan.
Edhe pse në të kaluarën ato ishin një simbol i cilësisë dhe traditës vendase, sot po bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u gjetur në tezga, madje edhe në tregun e Tetovës.
“Ata i kërkojnë, por kur dëgjojnë se sa kushton një kilogram, dorëzohen. Nëse shesim dhjetë kilogramë në ditë, ky është një sukses”, thotë Qamili, një tregtar në tregun e Tetovës i cili ka shitur bishtajore për njëzet vjet. “Njerëzit blinin tre, katër kilogramë, tani blejnë gjysmë kilogrami – në mënyrë që të kenë të paktën disa fasule për një zierje të dielën.”
Grosha vendase e Tetovës njihet për lëkurën e tyre të hollë dhe tretjen e lehtë, por prodhimi është ulur me mbi 80 përqind në dekadën e fundit. Nga më shumë se 1,500 hektarë tokë të punueshme në rajonin e Pollogut, sot mezi 100 kanë mbetur me groshë. Shumica janë mbjellë në fshatrat Bërvenicë, Çegran, Xhepçishtë dhe Larce, por edhe atje korrja ka qenë e dobët vitet e fundit.
“Nuk ka ujë, nuk ka sisteme ujitjeje dhe nuk ka njerëz. Të rinjtë janë larguar, të moshuarit nuk mund të punojnë më. Fasulet kërkojnë punë manuale, nuk mund ta bësh me traktor apo makinë”, thotë Tefiku nga Xhepçishta, një fermer që pesë vjet më parë mbolli dy hektarë, dhe tani mezi gjysma e kësaj shume. “Nuk është vetëm puna. Një kilogram farë kushton 150 denarë, plus karburant, naftë, pleh, po bëhet më e shtrenjtë. Dhe kur i korr, nuk ka ku t’i shesësh me një çmim që do të shlyejë investimin tënd.”
Të dhënat nga Ministria e Bujqësisë konfirmojnë se prodhimi vendas i fasuleve është në rënie të vazhdueshme.
Nëse në vitin 2010 Maqedonia prodhoi rreth 3,200 ton fasule, vitin e kaluar mezi u prodhuan 600.
Në të njëjtën kohë, importet po rriten – vitin e kaluar u importuan pothuajse 4,500 ton, kryesisht nga Egjipti dhe Argjentina, me një çmim mesatar prej 1.15 euro për kilogram.
Ironia është se grosha e Tetovës, e cila kanë një origjinë gjeografike të mbrojtur që nga viti 2008, po zhduken ngadalë nga vendi ku burojnë.
Në letër është një markë e mbrojtur, në realitet – një specie e rrezikuar.
“Nëse kjo vazhdon, brenda pak vitesh do t’i shohim vetëm në fotografi ose në paketa me mbishkrimin ‘fasule autentike të Tetovës’, dhe brenda do të ketë ato egjiptiane”, thotë një nga shitësit me shumicë.
Në tregjet në të gjithë vendin, qytetarët e kanë bërë detyrën e tyre prej kohësh.
Fasulet egjiptiane janë pesë herë më të lira, duken të ngjashme, megjithëse nuk kanë të njëjtën aromë.
«Të them të drejtën, nëse e bën në tigan, kjo do të kalojë», thotë një grua në tregun e Shkupit, duke blerë një kilogram për 100 denarë. «Vetëm kur e provon gjyshi im, ai menjëherë bërtet – kjo nuk është fasule, kjo është letër».
Fermerët paralajmërojnë se pa mbështetje konkrete, brezi i ardhshëm mund të mos e dijë as se çfarë do të thotë shija e groshës së vërtetë të Tetovës.
Dhe kjo shije, thonë ata, është diçka që nuk mund të importohet. Një traditë që gatuhet ngadalë, në një tenxhere balte, me pak vaj dhe qepë – por me shumë dashuri dhe durim. Dhe pikërisht për këtë arsye, kur dikush thotë «do të bëjmë një tigan me fasule me fasule egjiptiane», kjo nuk tingëllon qesharake, por – e trishtueshme./GazetaFAKTI