Rritja e moshës së daljes në pension, si dhe e kontributeve, është e pashmangshme për stabilitetin e sistemit të pensioneve. Nëse duam pensione të sigurta, nuk ka alternativë tjetër – paralajmërojnë kompanitë e pensioneve. Panorama e dobët demografike në Maqedoni ishte një nga arsyet kryesore për reformën e pensioneve në Maqedoni, e cila krijoi një sistem pensionesh me tre shtylla me një metodë të kombinuar të financimit të pensioneve të ardhshme dhe diversifikimit të rreziqeve demografike dhe ekonomike.
Në vendet evropiane, mosha është rritur tashmë. Në Danimarkë, pragu do të jetë 70 vjeç deri në vitin 2040. Por në Maqedoninë e Veriut, duke pasur parasysh jetëgjatësinë mesatare më të ulët, rekomandohet që kufiri të jetë më i ulët.
“Rritja e kufirit të moshës, si dhe rritja e përqindjes së ndarë për shtyllën e pensioneve, do të ndikojë në stabilitetin e sistemit të pensioneve. Ky sistem përfshin gjithashtu monitorimin e treguesve demografikë dhe përshtatjen me vlerësimet e fundit. Vlerësimi i parë ishte se deri në vitin 2050 do të kishim nga 1.9 deri në 2 milion banorë. Aktualisht, jemi një milion e 800 mijë, dhe vlerësimet e fundit tregojnë se deri në vitin 2050 do të kemi 1.5 milion banorë. E gjithë kjo flet për paqëndrueshmërinë e shtyllës së parë të pensioneve, ose më saktë, për fondet e pamjaftueshme për të paguar pensionet”, tha Snezhana Stankoviç, përfaqësuese e kompanisë së pensioneve.
Mosha mesatare e daljes në pension në vendet evropiane është 67 vjeç. Në Maqedoninë e Veriut, mosha e daljes në pension për gratë është 62 vjeç, dhe për burrat 64 vjeç. Këshilli Fiskal dhe institucionet ndërkombëtare si FMN-ja dhe Banka Botërore kanë bërë thirrje disa herë për të rritur pragun me 2 vjet shtesë, si dhe kontributin e paguar në PIOM – dhe aktualisht është 18.8%. Nga këto para – 6% transferohet në shtyllën e dytë të pensioneve.
“Reformoni sistemin e pensioneve sa më shpejt të jetë e mundur. Për pensione të qëndrueshme dhe qëndrueshmëri, përqindja e paguar duhet të rritet, në mënyrë që të kemi pensione të qëndrueshme”, tha Vesna Stojanovska, përfaqësuese e kompanisë së pensioneve.
Për të paguar pensionet në kohë, miliona euro transferohen nga buxheti në Fondin e Pensioneve çdo vit. Këtë vit, transfertat tejkaluan 680 milionë euro, dhe vitin tjetër do të nevojiten 211 milionë euro shtesë.
Kompanitë pensionale u bëjnë thirrje qytetarëve që të investojnë në shtyllën e tretë sa më herët që të jetë e mundur, me qëllim që të sigurojnë një pleqëri aktive dhe cilësore. Sipas të dhënave të MAPAS, shtylla e dytë e pensioneve ka mbi 620 mijë anëtarë dhe mbi 170 miliardë denarë në asete, ndërsa shtylla e tretë ka 35 mijë anëtarë me asete prej 4.7 miliardë denarë.
Me këtë rast, kompanitë pensionale shpallën fushatën “Mbillni një dëshirë për një të ardhme të qëndrueshme”, e cila promovon rëndësinë e kursimeve të planifikuara për pleqërinë.
‘Bloomberg Adria’ kohët e fundit analizoi se çfarë lloj modeli operativ nevojitet për të optimizuar punën e Fondit të Sigurimeve Pensionale dhe Invaliditore. Është e qartë se fondi do të kishte falimentuar shumë kohë më parë nëse nuk do të kishte pasur transferta nga buxheti i shtetit, të cilat çdo vit plotësojnë boshllëkun që shfaqet midis të ardhurave origjinale të Fondit (kontributet e sigurimeve, dividentët, akcizat, etj.) dhe parave të nevojshme për të paguar pensionet. Në fakt, për vite me radhë, kontributet e sigurimeve kanë qenë burimi më i madh i të ardhurave të Fondit, të ndjekura nga afër nga transfertat nga buxheti, të cilat rregullisht përbëjnë mbi 35 përqind të të ardhurave të tij totale.
Një nga faktorët kryesorë që fshihen pas gjendjes së dobët financiare prej kohësh të Fondit të Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore është se ai funksionon mbi parimin e solidaritetit brezor, që do të thotë se pensionet për pensionistët paguhen nga kontributet e sigurimit pensional të punonjësve aktualë. Megjithatë, Maqedonia është përballur me sfida demografike për vite me radhë, përkatësisht plakjen dhe emigrimin e popullsisë, gjë që ka çuar në një rritje të numrit të pensionistëve, pra popullsisë joaktive, dhe një rënie të numrit të personave të punësuar.
Panorama e dobët demografike në Maqedoni ishte një nga arsyet kryesore për reformën e pensioneve në Maqedoni, e cila krijoi një sistem pensionesh me tre shtylla me një metodë të kombinuar të financimit të pensioneve të ardhshme dhe diversifikimit të rreziqeve demografike dhe ekonomike. Qëllimi kryesor i reformës, në të cilën, përveç shtetit dhe Fondit të Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore, bartësit kryesorë janë kompanitë e pensioneve që menaxhojnë fondet e detyrueshme të pensioneve të shtyllës së dytë dhe fondet vullnetare të pensioneve të shtyllës së tretë, është të sigurojë një pension më të sigurt për brezat e tanishëm dhe të ardhshëm të pensionistëve dhe stabilitet financiar afatgjatë të sistemit të pensioneve. Megjithatë, është e qartë se sfidat e reja demografike kërkojnë ndryshime që nuk do ta rëndojnë Fondin e Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore dhe buxhetin e shtetit në të ardhmen, por, nga njëra anë, do të rrisin përgjegjësinë individuale të punëtorëve në aspektin e kursimeve për pension, dhe nga ana tjetër, do t’u mundësojnë fondeve private të ofrojnë kthime më të larta përmes lirisë më të madhe në diversifikimin e portofolit të investimeve./GazetaFAKTI