Ndezja e zjarrit të festivalit dhe leximi i poezisë “T’ga za jug” (Mall për Jugun) të Konstantin Miladinovit mbrëmë (21 gusht) në Strugë, shënoi fillimin e edicionit i 64-t të ngjarjes më prestigjioze të poezisë në botë, Mbrëmjet e Poezisë në Strugë. Laureati i këtij viti është poeti sllovak, Ivan Shtrpka. Kosovën e përfaqëson poetja Naime Beqiraj, zëri më përfaqësues i poezisë së gjithmbarshme kombëtare
Festivali u shpall i hapur nga, Presidentja e Republikës së Maqedonisë, Gordana Siljanovska-Davkova, kurse fjalë rasti patën edhe Ministri i Kulturës dhe Turizmit, Zoran Ljutkov dhe drejtori i Mbrëmjeve të Poezisë në Strugë, Nikola Kukunesh.
Duke shprehur një mirëseardhje të ngrohtë për të pranishmit në Strugën poetike, qytetin që përqafon çdo fjalë të folur me krahë hapur, pavarësisht gjuhës së cilës i përket, drejtori i Festivalit theksoi se sonte jemi këtu për të nderuar fjalën, për t’u përulur para asaj që, në dukje, nuk është asgjë dhe para asaj që është gjithçka. Pa të, vetëdija kolektive si bartëse e kujtesës historike nuk do të ekzistonte, pa të nuk do të ishim në gjendje të gëzoheshim, të vajtonim, të luteshim, pa të nuk do të dinim se çfarë është identiteti dhe çfarë është ajo që duhet ta çmojmë dhe ta mbrojmë.
Kujtojmë se nuk është rastësi që fokusi vizual është vendosur te alfabeti glagolitik, duke theksuar shkronjën “G”, e cila në atë alfabet emërtohet “folje” – që do të thotë fol.
“Para syve tanë, me gjithë sfidën e saj, shfaqet ana piktoreske e gjuhës së vjetër sllave – gjuha e folur nga maqedonasit nga zona përreth Selanikut, pra gjuha e shkrim-leximit gjithësllav. Gjuha për të cilën sllavët në Moravi dhe Panoni dëshironin sikur të ishte një rreze drite ose ushqim shpirtëror. Në një nga tekstet e para origjinale në gjuhën e vjetër sllave, “Mbi shkronjat” – të nënshkruar me pseudonimin Crnorizec Hrabar, thuhet: “Më parë, sllavët nuk kishin shkronja, por përdornin maja dhe viza, lexonin dhe parathonin…” Deri në momentin kur vëllezërit e shenjtë Kirili dhe Metodi krijuan alfabetin glagolitik, përkthyen librat e parë dhe u nisën t’i bënin sllavët në veri të shkolluar. Kjo do të thotë se lidhja gjuhësore dhe kulturore midis Maqedonisë dhe Sllovakisë ka qenë e pathyeshme për 1162 vjet, është e qartë se ajo vazhdon edhe sot, dhe provë për këtë është laureati i këtij viti i “Mbrëmjet e Poezisë së Strugës” – poeti sllovak, z. Ivan Shtrpka”, shtoi Kukunes.
Presidentja e shtetit, Gordana Siljanovska-Davkova, duke u kthyer pas në fillimet e formimit të Mbrëmjeve të Poezisë në Strugë në vitin 1961, 64 vjet më parë, kur një grup poetësh maqedonas u mblodhën në Strugë për të shënuar 100-vjetorin e botimit të përmbledhjes së Vëllezërve Miladinov, shprehu bindjen e saj se pas edicionit të 64-të të Mbrëmjeve të Poezisë në Strugë, Struga, por edhe bota, do të jetë ndryshe.
“Përqendrimi në shkrimin glagolitik të çon 1160 vjet prapa, te gjuha e vjetër sllave dhe roli i madh unifikues i iluministëve pansllavë Kirili dhe Metodi, te shkrim-leximi dhe miku i saj më i ngushtë – poezia. Kjo është republika juaj poetike. Nga këtu, nga Struga, ju keni ndryshuar dhe ende mund ta ndryshoni botën, duke ndërtuar ura të përjetshme poetike nga materiale të pathyeshme: mendimi dhe fjala, të ndërthurura me mendjen dhe ndjenjat”, tha Presidentja e Republikës së Maqedonisë.
Mirëseardhje në Strugë, poetëve të pranishëm në Mbrëmjet e 64-ta të Poezisë në Strugë u uroi edhe Ministri i Kulturës dhe Turizmit Zoran Ljutkov.
“Ky edicion i festivalit ndriçohet nga shenja e shkrimit glagolitik, shkrimit që na dha dritën e fjalës. Është shpirti ynë kulturor, një dëshmi e historisë sonë dhe lidhja jonë me të ardhmen. Prandaj, në vitin kur festojmë 80 vjet nga kodifikimi i gjuhës standarde maqedonase, me krenari të veçantë shikojmë shkëndijën e parë, shkronjat që u shndërruan në rrënjë, identitet dhe përjetësi. Është një nder i madh për ne që sonte kemi me vete z. Ivan Štrpka, legjendën e poezisë sllovake dhe një mjeshtër të fjalës, i cili thekson se “shkrimi glagolitik nuk është vetëm një shkrim, por shpirti i fjalës”. Poezia dhe shkrimi glagolitik janë si dy burime që rrjedhin paralelisht nëpër kohë: njëri na kujton rrënjët, tjetri na çon në pafundësi. Në çdo varg, si në çdo tekst foljor, ka një dritë që ndriçon shpirtrat tanë dhe i lidh ato me të gjitha brezat”, tha Ljutkov.
Struga dhe Mbrëmjet e Poezisë Strugane, shtoi ai, janë një vend ku koha qetësohet, dhe e kaluara dhe e tashmja bashkohen në ritmin e fjalës poetike.
Fituesi i Kurorës së Artë, Ivan Shtërpka, shprehu kënaqësinë e tij që Festivali e zgjodhi atë si fituesin e këtij viti të çmimit më prestigjioz ndërkombëtar. “Ju jeni një vend që di të respektojë vlerat e mira dhe është kënaqësi për mua të jem i pranishëm midis jush sot. Jam shumë i lumtur që kemi arritur të prodhojmë një botim të jashtëzakonshëm të të gjithë opusit tim poetik në një kohë të shkurtër. Përzgjedhjen e poezive e bëra personalisht. Jam mirënjohës që përveç gjuhës maqedonase, me përkthimin në anglisht, publiku ndërkombëtar do të ketë gjithashtu mundësinë të shijojë fjalën e bukur të shkruar. Ky botim dërgon gjithashtu një mesazh estetik në botën më të gjerë të ngjarjeve kulturore. E kuptoj përzgjedhjen në libër si një shenjë respekti personal, por edhe të poezisë moderne sllovake në përgjithësi. Marrja e çmimit është me rëndësi të madhe për afirmimin e fjalës poetike sllovake në botën e sotme të trazuar. Në kuptimin kulturor të fjalës dhe në aspektin e kalimit të kufijve, gjuhët sllovake dhe maqedonase burojnë nga e njëjta bazë. Në botën sllave, zakonisht flitet për të dyja gjuhët sllovake dhe maqedonase si “gjuhë të vogla”, por ky është një konfirmim i rëndësishëm se numri i folësve nuk është shumë i madh, por edhe “gjuhët tona të vogla” prodhojnë vepra kaq të rëndësishme. “dhe bota duhet t’i shohë, t’i vlerësojë dhe t’i vlerësojë edhe më shumë.” Nuk kemi nevojë të vërtetojmë se nuk jemi të vegjël në asnjë kuptim”, tha Shtërpka.
Eventi vazhdon me leximin ndërkombëtar të Poezisë “Meridianët”, ku do të marrin pjesë poetë nga meridianë dhe kultura të ndryshme, të cilët do të përcjellin mendimin e tyre poetik në qytetin e urave./GazetaFAKTI
Naime BEQIRAJ
ATDHEU
Kadal a shpejt
Vazhdo me ec i prarum
Jam shtrati yt
Që nuk t’lâ me vërshu
Le t’rrjedh edhe gabim
Si me dal
Ma i hirshmi prej teje
Prap kam me t’i puth larg
E ngat
T’dy sytë
Strugë, 21.08.2025
