Udhëheqësit e Armenisë dhe Azerbajxhanit nënshkruan një marrëveshje paqeje në Shtëpinë e Bardhë të premten, në një marrëveshje të ndërmjetësuar nga SHBA-të që i jep fund dekadave të konfliktit.
“Dy vendet e Kaukazit Jugor kanë nënshkruar marrëveshje me njëri-tjetrin, si dhe me SHBA-të, të cilat do të rihapin rrugët kryesore të trafikut dhe në të njëjtën kohë do t’i lejojnë SHBA-ve të përfitojnë nga ndikimi në rënie i Rusisë në rajon. Marrëveshja përfshin një marrëveshje për të krijuar një korridor të madh tranziti që do të quhet Rruga Trump për paqe dhe prosperitet ndërkombëtar”, tha Shtëpia e Bardhë.
Donald Trump tha se emërtimi i rrugës sipas tij ishte “një nder i madh për të”, por se ai nuk e kërkoi atë. Një zyrtar i lartë i administratës, gjatë një telefonate me gazetarët para ngjarjes, tha se armenët sugjeruan emrin.
Armenia ashtu edhe Azerbajxhani nënshkruan marrëveshje me Shtetet e Bashkuara që synojnë forcimin e bashkëpunimit në energji, teknologji dhe ekonomi.
Presidenti i Azerbajxhanit Ilham Aliyev dhe kryeministri armen Nikol Pashinyan shtrënguan duart për të shënuar momentin, me Trump në mes, i cili ngriti duart dhe shtrëngoi të tyret.
Të dy kombet kanë qenë në konflikt për gati katër dekada, ndërsa luftuan për kontrollin e rajonit të Karabakut, i njohur ndërkombëtarisht si Nagorno-Karabaku. Gjatë epokës sovjetike, zona ishte kryesisht e banuar nga armenë, por ndodhet brenda Azerbajxhanit. Të dy kombet kanë luftuar për kontrollin e rajonit përmes konflikteve të shumta të dhunshme që kanë vrarë dhjetëra mijëra njerëz gjatë dekadave, dhe përpjekjet ndërkombëtare të ndërmjetësimit kanë dështuar.
Kohët e fundit, Azerbajxhani rimori të gjithë Karabakun në vitin 2023 dhe ishte në bisedime me Armeninë për të normalizuar marrëdhëniet.
Trump aspironte për një reputacion si paqebërës dhe nuk e mbajti sekret dëshirën e tij për Çmimin Nobel për Paqen. Nënshkrimi i së premtes i shtohet një serie marrëveshjesh paqeje dhe ekonomike të ndërmjetësuara nga SHBA-të këtë vit.
Udhëheqësit e Armenisë dhe Azerbajxhanit thanë se progresi u bë i mundur nga Trump dhe ekipi i tij, dhe iu bashkuan një liste në rritje të udhëheqësve të huaj dhe zyrtarëve të tjerë që thanë se Trump duhet të fitojë Çmimin Nobel për Paqen.
“Ne po hedhim themelet për të shkruar një histori më të mirë se ajo që kishim në të kaluarën,” tha Pašinjan, duke e quajtur marrëveshjen “një moment të rëndësishëm”.
“Presidenti Trump ka bërë një mrekulli në gjashtë muaj”, tha Aliyev.
Trump komentoi se sa gjatë kishte zgjatur konflikti midis dy vendeve.
“Ata luftuan për tridhjetë e pesë vjet dhe tani janë miq dhe do të jenë miq për një kohë të gjatë”, tha ai.
Kjo rrugë do të lidhë Azerbajxhanin dhe enklavën e tij autonome të Nakhçivanit, e cila ndahet nga një rrip territori armen me gjerësi 32 km. Kërkesa e Azerbajxhanit ka vonuar bisedimet e paqes në të kaluarën.
Për Azerbajxhanin, një prodhues i madh i naftës dhe gazit, rruga gjithashtu ofron një lidhje më të drejtpërdrejtë me Turqinë dhe më tej me Evropën.
Trump ka lënë të kuptohet se do të donte ta vizitonte rrugën, duke thënë: “Do të duhet të shkojmë atje”.
I pyetur se si ndihej për një paqe të qëndrueshme midis Armenisë dhe Azerbajxhanit, Trump tha: “shumë i sigurt”.
Nënshkrimi i marrëveshjes midis Armenisë dhe Azerbajxhanit, të dyja ish-republika sovjetike, i jep gjithashtu një goditje gjeopolitike ish-sundimtarit të tyre perandorak, Rusisë. Gjatë konfliktit gati katër dekadash, Moska luajti një rol si ndërmjetës për të zgjeruar ndikimin e saj në rajonin strategjik të Kaukazit Jugor, por ndikimi i saj ra shpejt pasi nisi një pushtim në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt 2022.
Administrata Trump filloi të angazhohej seriozisht me Armeninë dhe Azerbajxhanin në fillim të këtij viti, kur i dërguari kryesor diplomatik i Trump, Steve Witkoff, u takua me Aliyevin në Baku dhe filloi të diskutonte atë që një zyrtar i lartë i administratës e quajti një “rivendosje rajonale”.
Negociatat se kush do të zhvillojë rrugën Trump – e cila përfundimisht do të përfshijë tubacione hekurudhore, nafte dhe gazi dhe linja me fibra optike – ka të ngjarë të fillojnë javën e ardhshme, dhe të paktën nëntë investitorë kanë shprehur tashmë interes, sipas një zyrtari të lartë të administratës që foli me gazetarët në kushte anonimiteti.