Duhet të dihet se kush dështoi dhe duhet të mbahet përgjegjës për këtë – këto janë mesazhet kryesore nga qytetarët e pranishëm në protestën e djeshme kundër numrit në rritje të femicideve në Maqedoni, pasi rasti i fundit i tillë në Veles tronditi thellë publikun.
“Diçka duhet të ndryshojë, tani, menjëherë. Nëse do të ishte ndërmarrë një hap pas rastit në Koçan disa vite më parë, kur një grua 46-vjeçare u vra nga ish-partneri i saj me 40 plagë me thikë, mund të mos ishim mbledhur këtu tani”, thotë Vesna Dimova nga Shkupi për DW.
“Deri më sot, nuk kemi mësuar nëse përgjegjësia e zyrtarëve që më pas dështuan të vepronin në kohën e duhur pas raportimeve të dhunës që i paraprinë vrasjes, edhe pse gruaja e kishte raportuar atë, është hetuar fare. Nëse do të kishte pasur sanksione në kohë, kjo nuk do të kishte ndodhur përsëri. Prandaj, nëse nuk e përcaktojmë ‘pikën e kthesës’ tani, atëherë si shtet dhe si shoqëri nuk kemi bërë asgjë. Publiku duhet të ushtrojë presion, të paralajmërojë dhe të kërkojë veprime energjike”, thotë Dimova.
Protokolle detyruese, afate të qarta dhe përgjegjësi
Protesta kërkoi një hetim të pavarur për dështimet institucionale, dorëheqjet e zyrtarëve përgjegjës dhe fillimin e procedurave disiplinore kundër oficerëve të policisë, prokurorëve, gjyqtarëve dhe qendrave të punës sociale që nuk vepruan sipas raportimeve për dhunë në rastin e Rosica Kocevës nga Velesi dhe në raste të tjera.
“Prokuroria Publike duhet të zbulojë se kush lejoi shkeljen e masave të mbrojtjes të lëshuara dhe pse protokollet ekzistuese nuk u zbatuan. Të krijojë dhe të shpallë publikisht protokolle detyruese për policinë, qendrat e punës sociale, prokurorinë dhe gjyqësorin, për të vepruar sipas raportimeve të dhunës dhe kërcënimeve – me afate dhe përgjegjësi të qarta. Të sigurojë më shumë fonde, trajnim personeli për qendrat e punës sociale, policinë dhe gjyqësorin, në mënyrë që të sigurojë mbrojtje në kohë. Protokollet duhet të parashikojnë sanksione për zyrtarët që nuk veprojnë”, u kërkua nga protesta, e cila u zhvillua nën sloganin “Asnjë më shumë”.
U kërkua gjithashtu zhvillimi i një strategjie kombëtare për mbrojtje nga femicidet, me tregues të qartë dhe mekanizma monitorimi, e cila do të përfshinte programe për edukim, ndërhyrje të hershme dhe riintegrim.
Observatori për femicidet
Në fillim të këtij muaji, Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut nisi projektin Observatori për Femicidet – Parandalimi dhe Monitorimi i Femicideve dhe Përpjekjeve për Femicid në Maqedoninë e Veriut. I mbështetur nga Misioni i OSBE-së në Shkup, projekti po zbatohet në partneritet me Rrjetin Kombëtar kundër Dhunës ndaj Grave dhe Dhunës në Familje “Zëri kundër Dhunës”, dhe në bashkëpunim me Ministrinë e Drejtësisë, Këshillin e Prokurorëve Publikë, Prokurorinë Publike të Republikës së Maqedonisë, Këshillin Gjyqësor, Ministrinë e Brendshme dhe Ministrinë e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë.
Takimi i parë i punës i organit shumësektorial u mbajt më 4 shtator të këtij viti. Uranija Pirovska, Drejtoreshë Ekzekutive e Komitetit të Helsinkit për të Drejtat e Njeriut, tha se për të zvogëluar numrin e vrasjeve dhe tentativave për vrasje të grave, nevojitet një përpjekje e përbashkët nga të gjitha institucionet kompetente, shkruan DW.
“Brenda kuadrit të Memorandumit të Bashkëpunimit që u nënshkrua bashkërisht me secilin prej institucioneve, një nga aktivitetet kryesore është krijimi dhe pjesëmarrja në një trup pune shumësektorial për monitorimin e femicidit dhe tentativës së femicidit, si një hap i rëndësishëm drejt sigurimit të një qasjeje sistemike ndaj parandalimit, monitorimit dhe koordinimit institucional”, theksoi Komiteti i Helsinkit.
Sipas Susan Penksa, Zëvendës Shefe e Misionit të OSBE-së në Shkup, projekti dërgon një mesazh të fuqishëm se institucionet janë të bashkuara në luftën kundër femicidit.
Është vendosur metodologjia e Observatorit të Femicidit, si dhe rregullat e procedurës për punën e trupit punues shumësektorial. Pritet që angazhimi i përbashkët të kontribuojë në monitorimin më efikas të rasteve dhe krijimin e politikave për mbrojtje dhe parandalim më të mirë të dhunës me bazë gjinore.
Fokusi në parandalim
Në raste të tilla, përveç bashkëpunimit ndërinstitucional, edhe media ka një përgjegjësi të madhe. Rastet e femicidit janë mjaft të ndërlikuara, duke kërkuar kërkime të thella dhe një kuptim të mirë të mënyrës se si funksionon sistemi për mbrojtje nga dhuna me bazë gjinore. Vetëm në këtë mënyrë mund të verifikohet nëse dhe si kanë vepruar institucionet kompetente, duke pasur parasysh faktin se rastet e femicideve kanë një histori dhune, por edhe shmangieje ose ngadalësie institucionale në veprimin sipas raportimeve nga viktimat.
Në shumicën e rasteve të analizuara, vrasja është kryer nga një partner aktual ose ish-martesor ose jashtëmartesor, me të cilin viktima jetonte në një bashkësi. Në më shumë se 80% të rasteve, vrasja ka ndodhur ose në shtëpinë e përbashkët ose, nëse ishin të ndarë, në shtëpinë e viktimës.
Megjithatë, organizatat joqeveritare që monitorojnë këtë problem theksojnë se dhuna nuk mbetet kurrë brenda “katër mureve” ku kryhet, duke pasur parasysh se viktimat raportojnë dhe kërkojnë ndihmë, siç ishte rasti me Rosicën.
Në këtë kontekst, është e rëndësishme që media të monitorojë rolin e institucioneve në veprimet e tyre, por është veçanërisht e rëndësishme të raportohet në kohën e duhur se çfarë po bëjnë institucionet kompetente në fushën e parandalimit. Trajtimi i një çështjeje të tillë më pas, pasi të ketë ndodhur dhuna ose femicidi, është konfirmim i mosveprimit të medias dhe institucioneve.
Për të shmangur prodhimin e stereotipeve, paragjykimeve dhe praktikave diskriminuese në raportimin mbi femicidin ose dhunën me bazë gjinore, disa vite më parë u zhvillua një “Manual për Raportim të Ndjeshëm Gjinor”, autore të të cilit janë Marina Tuneva dhe Ana Avramoska Nushkova, shkruan DW.