KONFERENCA E POTSDAMIT, e mbajtur nga 17 korriku deri më 2 gusht 1945, në Pallatin Cecilienhof në Potsdam, pranë Berlinit, ishte konferenca e fundit e madhe e Aleatëve të Luftës së Dytë Botërore. Ky takim historik i udhëheqësve nga Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Sovjetik shënoi një pikë kthese kyçe në përcaktimin e rendit botëror të pasluftës.
Konferenca ishte e rëndësishme jo vetëm për vendimet e saj në lidhje me Gjermaninë e mundur, por edhe për fillimin e tensioneve që së shpejti do të përshkallëzoheshin në Luftën e Ftohtë.
Konteksti historik
Konferenca e Potsdamit u mbajt në momentin kur Lufta e Dytë Botërore në Evropë përfundoi me fitoren e Aleatëve mbi Gjermaninë naziste në maj 1945, ndërsa luftimet në Paqësor ende vazhdonin.
Gjermania u dorëzua dhe udhëheqësit aleatë u përballën me detyrën monumentale të rindërtimit të Evropës, zgjidhjes së çështjeve territoriale dhe parandalimit të konflikteve të ardhshme. Konferenca pasoi takimet e mëparshme në Teheran (1943) dhe Jaltë (1945), por ishte unike në atë që u zhvillua në një kohë kur fitorja ishte e siguruar dhe bota ishte në prag të një epoke të re.
Pjesëmarrësit e konferencës ishin Presidenti Amerikan Harry S. Truman, udhëheqësi Sovjetik Joseph Stalin dhe Kryeministri Britanik Winston Churchill, i cili u zëvendësua gjatë konferencës nga Clement Attlee pas fitores së Partisë Laburiste në zgjedhjet britanike.
Truman, i cili sapo kishte marrë presidencën pas vdekjes së Franklin D. Roosevelt, solli një dinamikë të re në negociata, ndërsa Stalini kërkoi të konsolidonte ndikimin Sovjetik në Evropën Lindore. Kjo ishte konferenca e parë ku u përcaktuan qartë dallimet midis Aleatëve Perëndimorë dhe Bashkimit Sovjetik, duke hedhur themelet për Luftën e Ftohtë.
Nga e majta në të djathtë, rreshti i parë: Sekretari i Përgjithshëm Joseph Stalin, Presidenti Harry Truman, Ambasadori Sovjetik në Shtetet e Bashkuara Andrei Gromyko, Sekretari i Shtetit i SHBA-së James F. Byrnes dhe Ministri i Jashtëm Sovjetik Vyacheslav Molotov.
Rreshti i dytë: Gjenerali i Brigadës Harry H. Vaughan, njeriu i besuar dhe ndihmësi ushtarak i Trumanit, përkthyesi i rusishtes Charles Bohlen, ndihmësi detar i Trumanit James K. Vardaman Jr. dhe (pjesërisht i fshehur) Charles Griffith Ross.
Rëndësia e Konferencës së Potsdamit
Konferenca e Potsdamit ishte thelbësore sepse vendosi kornizën për Evropën dhe botën e pasluftës. Synimet e saj përfshinin vendosjen e rendit në Gjermani, zgjidhjen e dëmshpërblimeve, përcaktimin e kufijve evropianë dhe sigurimin e stabilitetit global. Konferenca ishte gjithashtu e rëndësishme për rolin e saj në përfundimin e luftës në Paqësor, veçanërisht përmes lëshimit të Deklaratës së Potsdamit, e cila kërkonte dorëzimin pa kushte të Japonisë.
Përveç vendimeve të saj politike dhe ushtarake, konferenca ishte e rëndësishme sepse pasqyronte dinamikën në ndryshim midis Aleatëve. Ndërsa në fazat e hershme të luftës Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Sovjetik ishin bashkuar kundër një armiku të përbashkët, në Potsdam dolën mosmarrëveshje mbi qeverisjen e ardhshme të Evropës, veçanërisht në lidhje me vendet e Evropës Lindore të kontrolluara nga sovjetikët. Këto tensione u bënë shenjat e para të Luftës së Ftohtë që po vinte./GazetaFAKTI